Modül 08

Acil Durumlar ve Can Kurtarma

Denizde kaza birkaç saniyede olur; o saniyelerde ne yapacağını önceden bilen kişi hem kendini hem teknedekileri kurtarır. Bu modülde en sık karşılaşılan acil durumları, denize adam düştüğünde yapılacakları ve teknedeki can kurtarma donanımını öğreneceksin.

≈ 45 dk3 animasyon2 etkileşimli çalışma37 soru · 35 kart

Neden önemli?

Bu modülün sonunda

  • Alabora, su alma, çatışma ve karaya oturmada ilk yapılacakları öncelik sırasıyla sayabileceksin.
  • Denize adam düştüğünde yapılacakları doğru sırayla uygulayabilecek, Williamson ve Anderson dönüşlerini çizebileceksin.
  • Bir tekneyi güvenle yedeklemek için halatı nasıl hazırlayacağını açıklayabileceksin.
  • Can yeleği, can simidi, can salı (HRU), EPIRB ve SART'ın ne işe yaradığını ve nasıl çalıştığını anlatabileceksin.
  • Resmî tehlike işaretlerini tanıyıp karıştırılan işaretlerden ayırabilecek, fişekleri doğru kullanabileceksin.

Bütün acil durumlarda aynı öncelik sırası geçerlidir: önce can, sonra mal (tekne), sonra çevre. İlk iş herkesin yerinde ve iyi olduğunu kontrol etmek, ikinci iş yardım gerekiyorsa erken istemektir.

Alabora: tekneden uzaklaşma, birbirinizden ayrılma

Küçük tekneler için en tehlikeli kaza alaboradır: tekne ters döner, herkes aniden suya düşer. Soğuk su, dalga ve panik birleşince can kaybı çabuk olur. Böyle bir anda hayatı kurtaran şey önceden hazır tutulan donanımdır: can yeleği, can simidi, can salı, fişekler ve EPIRB.

Alabora olmuş teknenin yanında toplanmış kazazedeler ters dönmüş tekne (su üstündeki karina) can yelekli,bir arada duran grup EPIRB çalışıyor Tekneye tutunun, kaza yerinden ayrılmayın Batmayan bir tekne, sudaki bir baştan çok daha kolay görülür
Şekil: Alabora sonrası en doğru tablo: herkes can yelekli, alabora olmuş teknenin yanında ve bir arada, EPIRB suda çalışıyor.
  • Yardım iste: EPIRB'i çalıştır, el VHF'si varsa çağrı yap.
  • Kaza yerinden uzaklaşma: arama ekipleri önce son bildirilen mevkiye gelir. Tekne batmıyorsa ona tutun.
  • Çevreye bak: ters dönen teknenin altında ya da yakınında başka kazazedeler olabilir.
  • Görün: gündüz turuncu duman kandili, gece el maytabı ve paraşütlü fişek.
  • Isıyı koru: özellikle kışın hipotermi kısa sürede güç ve bilinç kaybettirir. Birbirinize sokulun, suyla temasınızı azaltın; mümkünse karinanın üstüne çıkın.

Su alma: yarayı bul, kapat, suyu at

Tekne su almaya başladığında sıra şudur: herkes can yeleğini giyer, su giren yer aranır, bulunursa kavela (koni biçimli yumuşak ahşap tıkaç) ya da eldeki bez, minder, yastıkla tıkanır. Aynı anda sintine pompası ve kovalarla su dışarı atılır, acil çağrı yapılır ve mümkünse tekne sığ suya doğru götürülür: batsa bile sığda kurtarılabilir.

Su alan yeri bulmak sanıldığından zordur. Yara su hattına yakınsa tekneyi yatırarak ya da trimini değiştirerek deliği su üstüne kaldırabilirsin:

Yarayı su üstüne kaldırmak: meyil ve trim Bordada, su hattında yara → tekneyi yatır ağırlık karşı tarafa yara su üstünde Kıçtan bakış · sancak sağda Başta yara → trimi kıça ver ağırlık kıça baş kalktı Yandan bakış · baş sağda
Şekil: Ağırlığı (insan, su bidonu, zincir) yaranın karşı tarafına taşımak deliği su üstüne kaldırır ve su girişini yavaşlatır. Bu kalıcı çözüm değildir; tıkaç çakmak ya da sığa gitmek için zaman kazandırır.

Teknen su alıyor; yara iskele bordada, su hattının hemen altında. Kaçağı yavaşlatmak için ne yaparsın?

  1. Herkesi iskele bordaya toplarım.
  2. Tam yolla rüzgâra karşı giderim.
  3. Ağırlığı sancak tarafa taşıyıp tekneyi sancağa yatırırım.
  4. Sintine pompasını kapatıp suyun durulmasını beklerim.
Tekneyi yaranın karşı tarafına (sancağa) yatırmak iskele bordayı yükseltir, delik su üstüne çıkar. İskeleye toplanmak deliği daha da batırır; tam yol baştan su basıncını artırır.

Çatışmadan sonra: yoklama, hasar, rapor

Başka bir tekneyle çarpıştıysan panik yerine sırayla ilerle. Öncelikler her zamanki gibidir: 1) can güvenliği, 2) mal güvenliği, 3) çevre güvenliği.

  1. Yoklama: teknendeki herkes burada mı, yaralı var mı? Yaralıya ilk yardım.
  2. Diğer tekne: hemen iletişim kur; onlarda da eksik ya da yaralı var mı?
  3. Hasar: su alan yer var mı, kapatılabilir mi? Yara su hattındaysa meyil, baştaysa ya da kıçtaysa trim ile su üstüne kaldır. Büyük bir hasarda bu önlemler ancak tekneyi sığa, karaya oturtmak için zaman kazandırır.
  4. Rapor: kıyı radyo istasyonunu (VHF Kanal 16) ya da 112'yi arayıp kazayı bildir: tıbbi yardım gerekip gerekmediği, tekne adı, mevki, durum. Sorulan diğer soruları yanıtla.
  5. Bilgi alışverişi: diğer teknenin adı, bağlama limanı, çağrı işareti, kaptanının adı; mümkünse fotoğraflar.

Karaya oturma: önce önle, oturduysan acele etme

Önlemek için

Yola çıkmadan bölgedeki sığlıkları, batıkları ve kayaları haritadan öğren. Seyir boyunca GPS'le ya da seyir işaretlerinden kerteriz alarak mevkini sık sık haritaya işle. Gel-git (med-cezir) olan yerlerde derinliğin değiştiğini unutma. Haritadaki derinlikleri okuyabilmek burada her şeydir.

Oturduysan

Paniğe kapılma. Herkes iyi mi, bak; yaralı varsa ilk yardım. Motoru durdur. Tekne ve tanklar su alıyor mu, gözle ve iskandille kontrol et. Etrafa uyarı yayını yap ve ÇÖNT'e göre karaya oturmuş tekne işaretlerini göster (gece iki dikey kırmızı fener, gündüz üç dikey siyah top).

Etrafın derinliğini iskandil ile ölç: nereye, nasıl oturduğunu ve dibin kum mu kaya mı olduğunu öğren. Tekne su alıyorsa yüzdürmeye çalışma: kurtulan tekne derin suda batabilir. Yarayı kapatmaya çalış, olmuyorsa tehlike çağrısı yap ve yardım bekle.

Su almıyorsan (ya da çok az alıyorsan) kendi imkânınla kurtarmayı dene:

  • Geldiğin yoldan geri çık: oturmadan önceki rotanın tersine hareket etmek en doğru yoldur; orada su derindi.
  • Hafiflet ve ağırlığı kaydır: taşınabilir ağırlıkları darbe alan noktadan en uzak yere taşı ya da başka bir bota aktar; gerekirse balast ve içme suyunu boşalt.
  • Makineyi zorlamadan kullan: fazla zorlamak motoru ısıtır, soğutma suyu girişine kum çeker, tekneyi daha çok gömer.
  • Küçük, hafif tekneler kürekle itilerek kurtarılabilir.
  • Kurtulunca seyre devam etmeden önce su almadığından emin ol.
Karaya oturan yelkenliyi mandarla yatırarak kurtarma ana yelken mandarı direk tepesinden demire demir bot demiri taşır salma kumdankurtulur tekne yatınca su çekimi azalır
Şekil: Yelkenlide ek yöntem: demir botla teknenin yattığı tarafa, derine taşınır; ana yelken mandarı ırgata alınıp yavaşça vira edilir. Direk yana yatınca salmanın su çekimi azalır ve tekne kurtulur. Makine de yardımcı olabilir.
Kıçtan kesit. Bot demiri derine taşır; mandar ırgatla vira edildikçe tekne yatar, salmanın su çekimi azalır ve tekne demire doğru derin suya çekilir.

Tekne kumluk bir sığlığa oturdu ve iskandil kontrolünde bir yerden su aldığını fark ettin. Doğru hareket hangisi?

  1. Tam yol tornistanla hemen kurtarmaya çalışmak.
  2. Yüzdürmeye çalışmadan yarayı kapatmaya uğraşmak, olmazsa yardım istemek.
  3. Balast suyunu boşaltıp yüzdürmek.
  4. Herkesi başa toplayıp kıçı kaldırmak.
Su alan tekne yüzdürülürse derin suda batabilir. Önce yara kapatılır; başarılamazsa tehlike çağrısı yapılıp yardım beklenir.

Kasıtlı karaya oturtma: batmaktansa sığa

Tekne batmak üzereyse ya da kurtarılamayacak kadar su alıyorsa, onu bilerek uygun bir kıyıya oturtmak (karaya oturtma, beaching) alabora olmaktan ya da batmaktan çok daha az tehlikelidir. Ama her zaman risklidir; iyi plan ister ve mümkünse gün ışığında yapılır.

Kıçtankara karaya oturtma: baştan demir, kıçtan kıyıya kumsal (korunaklı) baştan demir kıyıya bağlakıyıya bağla baş denize dönük kıç karaya · pervane korunur · insanlar baştan ve kıçtan uzak
Şekil: Kıçtankara oturtma. Baştan atılan demir ve makine başı denize doğru tutar; kıç kumsala değince makine durdurulur, karaya atlayanlar tekneyi çeker ve kıyıya bağlar.
  • Yer seçimi: haritada kayalık ve mercandan uzak, kumluk ve deniz etkisinden korunaklı bir yer ara. Her denizci teknesinin alt formunu (salma, pervane, şaft) bilmelidir.
  • Baştankara: dalgaların geliş hızında, makineli teknede ağır yolla ilerle; böylece oturma yumuşak olur, sahildeki bir tehlikeden kaçmaya zamanın kalır.
  • Kıçtankara: daima baştan demir at, baş makineyle denize doğru tutulsun; kıç karaya değer değmez makineyi durdur. Karaya kıç taraftan atlanır ve tekne sahile çekilir. Tekne yeniden kullanılacaksa pervaneyi korumayı unutma.
  • Koşullar iyi değilse oturma anında teknedekiler baştan ve kıçtan uzak dursun, oturarak tutunsun.
  • Oturan tekne mutlaka kıyıya bağlanır: dalga, gel-git ya da rüzgâr onu bir anda yeniden yüzdürüp sürükleyebilir.
  1. Yelkenliyle oturtacaksan önce ıskotaları boşla, dümeni ortala, başı rüzgâra ver.
  2. Kıç karaya gelecek şekilde baştan demir ver.
  3. Yelkenleri mayna et; tekneyi demir ve makineyle kontrollü biçimde kıçtan kıyıya indir.

Yedekleme: halat uzun, tempo yavaş

Arızalanan bir tekneye yardım etmek ya da yardım almak için yedekleme gerekebilir. Üç yolu vardır: baştan çekmek, bordadan yedeklemek (yan yana bağlı) ve kıçtan itmek. Yöntemi iki teknenin kaptanı birlikte kararlaştırır ve mürettebata anlatır. Yardım eden tekne kendisine zarar gelmeyeceğinden emin olmalıdır.

Baştan çekerek ve bordadan yedekleme düzeni Baştan çekme (yandan görünüş) halat hafif sarkık: şok emici gibi çalışır yedekleyenyedeklenen İki tekne AYNI ANDA dalga tepesinde (ya da aynı anda çukurda) olmalı Bordadan yedekleme (üstten görünüş) yedeklenen yedekleyen baş halatı, kıç halatı, iki spring, usturmaçalar yedekleyenin kıçı ve pervanesi yedeklenenin kıçından geride kalır: dümen etkili olur
Şekil: Açık denizde baştan çekme; korunaklı suda ve limana girişte bordadan yedekleme daha iyi kontrol sağlar.
  1. Özel yedek halatı yoksa teknedeki en kuvvetli halatı kullan.
  2. Halatı iki teknede de uygun mapa ve babalara volta et; yükü tek bir parçaya bindirme, sürtünen yerleri bezle koru.
  3. Baştan çekerken halat boyunu, iki tekne aynı anda dalga tepesinde (ya da aynı anda çukurda) olacak şekilde ayarla. Biri tepede, öteki çukurdayken halat bir boşalıp bir gerilir ve kopabilir.
  4. Yedekleyen tekne kontrollü ve minimum hızla yol verir; halat yavaşça deste olur (gerilir). Bu sırada herkes halattan uzakta, emniyetli yerde durur: kopan halat kamçı gibi geri savrulur.
  5. Yedeklenen teknenin başı yedekleyene doğru dönüp yol almaya başlayınca hız yavaş yavaş artırılır.
  6. Gündüz ve gece yedekleme işaretlerini göster (yedekleme feneri, yedek boyu 200 m'yi aşarsa baklava şekli).

Dalgalı havada baştan yedeklerken halat sürekli silkiniyor ve gerilip boşalıyor. En doğru düzeltme hangisi?

  1. Halatı kısaltıp tekneleri birbirine yaklaştırmak.
  2. Hızı artırıp halatı sürekli gergin tutmak.
  3. Halatı yedeklenen teknede elle tutmak.
  4. Halat boyunu, iki tekne dalgada aynı anda tepeye çıkacak şekilde uzatmak ve yavaşlamak.
Tekneler dalgaya “aynı adımla” binerse halatta ani yük oluşmaz; uzun ve hafif sarkık halat şok emici gibi çalışır. Hızı artırmak ve kısaltmak kopma riskini büyütür; halat asla elle tutulmaz.

Denize adam düştü: üç hedef

Seyir hâlindeki bir tekneden biri düştüğünde üç hedef vardır, bu sırayla: 1) kişiyi pervaneden korumak, 2) yerini kaybetmemek, 3) onu tekneye almak.

  • Gören ilk kişi herkesin duyacağı şekilde “Denize adam düştü!” diye bağırır ve tarafı söyler (sancak/iskele).
  • Dümenci hemen dümeni kişinin düştüğü tarafa basar: kıç ve pervane kişiden uzaklaşır.
  • Can simidi ve varsa denize adam düştü (MOB) şamandırası hemen atılır. Denize düşen birini dalgalar arasında görmek ve duymak çok zordur; simit yeri işaretler, kişiye tutunacak bir şey verir.
  • Bir kişi yalnızca gözcü olur: gözünü ayırmadan kişiyi izler ve kolla gösterir.
  • Varsa GPS'in MOB tuşuna basılır, radar/plotterde mevki kaydedilir.
  • Tekne uygun bir manevrayla geri döner. Teknenin imkânlarıyla kurtarılamıyorsa hemen yardım istenir (VHF 16 / DSC, 112).

Geri dönüş manevraları: Williamson ve Anderson

Her iki manevrada da ilk hareket aynıdır: dümen, kişinin düştüğü tarafa alabanda. Fark, tekneyi geri getirme şeklindedir.

Williamson dönüşü

Dümen düşülen tarafa alabanda. Pruva ilk rotadan 60° sapınca dümen öbür tarafa alabanda. Pruva ters rotaya (180°) gelmesine 20° kala dümen ortalanır. Tekne geldiği hattın üstüne ters yönde oturur; kişi pruvadadır. Kişi görünmese de (gece, sis) tekneyi eski izine getirdiği için en güvenilir yöntemdir.

Anderson (eliptik) dönüş

Dümen düşülen tarafa alabanda; pruva 180° dönünce dümen ortalanır. Dönüşte kaybedilen hız geri gelene kadar düz gidilir. Sonra dümen yine aynı tarafa alabanda; ilk rotaya gelince ortalanır ve kişi pruvaya gelir. Kişi görüş içindeyse hızlıdır.

Dümen göstergesini ve sapma açısını izle: sancak alabanda, 60°'de iskele alabanda, ters rotaya 20° kala orta. Tekne geldiği hattın üstüne ters yönde oturur.
Teknenin aynı yöne iki kez döndüğüne ve arada hız toplamak için düz gittiğine dikkat et. Sonda tekne kişinin rüzgâr üstünde durur, motor boşta, rüzgârla kişiye sürüklenir.

Williamson dönüşünde, kişi iskele bordadan düştüyse dümen hareketleri nasıl olur?

  1. İskele alabanda → 60° sapınca sancak alabanda → ters rotaya 20° kala ortala.
  2. Sancak alabanda → 60° sapınca iskele alabanda → 180°'de ortala.
  3. İskele alabanda → 180° dönünce ortala → hız alınca yine iskele alabanda.
  4. Dümen ortada, makine tam yol tornistan.
İlk dümen daima düşülen tarafa (iskeleye) basılır. 60°'de ters (sancak) alabanda, ters rotaya 20° kala ortalanır. C seçeneği Anderson dönüşüdür.

Yaklaşma ve tekneye alma

Kazazedeye rüzgâr üstünden yaklaşma RÜZGÂR sakin su tekne rüzgâr üstünde, bordası rüzgâra dönük rüzgârla kişiye doğru sürüklenir kazazede,teknenin rüzgâr altında,baş tarafa yakın motor boşta / durdurulmuş, can halatı atılır
Şekil: Tekne kazazedenin rüzgâr üstünde durur; rüzgâr tekneyi yavaşça kişiye doğru iter, gövde ona dalga ve rüzgâra karşı siper olur. Kişi pervaneden uzakta kalacak şekilde, yanına gelmeden motor boşa alınır.
  • Kazazedeye yavaşça, ağır yolla ve rüzgâr üstünden yaklaş; kişiden neta (çarpmadan, açıkta) kal.
  • Kişiye çok yaklaşınca motoru boşa al ya da durdur. Önce can halatı atıp bağlantı kur.
  • Küçük, açık teknelerde kişi baştan ya da kıçtan alınır; bordadan almaya çalışmak tekneyi yatırır. Kıçtan alırken motorun durduğundan emin ol.
  • Merdiven ya da çarmıh yoksa halatla yapılan bir ilmik basamak olarak sarkıtılır.
  • Islak giysili, yorgun ya da yaralı birini sudan çıkarmak çok zordur; yeterli güç yoksa kişiyi tekneye bağlı tutup yardım iste.

Can kurtarma araçları: ortak özellikler ve can yeleği

Teknedeki can kurtarma araçları, teknenin taşıyabileceği kişi sayısına yetecek ölçüde bulunmalı ve kullanılması herkes tarafından bilinmelidir. Hepsinde aranan ortak şartlar:

Sağlam

İyi işçilik; sıcağa, soğuğa, güneşe, deniz suyuna, yağa ve bakteriye dayanıklı, mümkün olduğunca paslanmaz.

Görünür

Kolayca görülen renk (turuncu) ve ışık yansıtıcı bantlar.

Onaylı

İdarenin onay bilgisi ve kullanma talimatı üzerinde.

Can yeleği tehlikede ilk kullanılan ve en önemli can kurtarma aracıdır. Teknede her kişiye bir adet bulunur. Onaylı bir can yeleğinde:

Can yeleğinin parçaları ve giyilişi Işıkdeniz suyuyla çalışan pil, en az 8 saat Yansıtıcı bantlarprojektör ışığında parlar Düdük Bel kemeri + tokasıkı bağla, yoksa suya girişte çıkar Yaka yastığıbaygın kişinin yüzünü sudan yukarı çevirir Giyerken 1. Başı geçir, önü göğse gelsin 2. Kemeri belden dolayıp tokala 3. İyice sık: omuzdan çekince kulaklarına çıkmamalı 4. Işığı ve düdüğü kontrol et
Şekil: Onaylı can yeleğinde ışık (deniz suyuyla çalışan pil, en az 8 saat), düdük ve ışık yansıtıcı bantlar bulunur. Kemeri sıkı bağlanmamış yelek suya girişte yukarı kayar.

Can simidi ve MOB şamandırası

Can simidi ve ona bağlı MOB şamandırası 4 yansıtıcı bant çevresinde 4 bölmeli tutunma halatı MOBşamandırasıışık + duman
Şekil: Turuncu can simidi, yansıtıcı bantlar, dört bölmeli tutunma halatı ve ona halatla bağlı MOB şamandırası.

Can simidi yüzebilen katı malzemeden yapılır, turuncudur ve gece görülsün diye üzerinde yansıtıcı bantlar vardır. Etrafında dört bölmeli can halatı bulunur. Denize düşen kişiye atılır; tekne dönüp gelene kadar kişi ona tutunur.

Denize adam düştü şamandırası teknenin iki bordasındaki muhafazalarda, bir can halatıyla can simidine bağlı durur. Simit kişiye atılınca şamandıra da suya düşer, kendiliğinden çalışır ve ışık ve duman vererek yeri gece gündüz işaretler.

Simidi kişinin başına değil, rüzgâr üstüne ve biraz ötesine at: rüzgâr onu kişiye sürükler.

Can salı ve hidrostatik kilit (HRU)

Can salı, kullanımı çok kolay bir terk aracıdır. Sal ve içindeki malzeme, iki parçalı kapalı bir kabın (konteyner) içinde sıkıca istiflenmiş hâlde teknedeki yerinde, kullanıma hazır durur. Kabı tutan kayış teknedeki hidrostatik serbest bırakma kilidine (Hydrostatic Release Unit, HRU) bağlıdır.

Hidrostatik kilidin can salını serbest bırakma sırası 1 · Yerinde kayış → HRU parima gemiye bağlı 2 · Tekne batıyor ~4 m'ye inmeden su basıncı kilidi açar 3 · Yüzer, parima gerilir parima sonunakadar açılır;çekilince CO₂tüpü patlar 4 · Sal şişer, ayrılır zayıf halka kopar,sal serbest kalır
Şekil: Sal denize atılamadan tekne batarsa HRU yaklaşık 4 metre derinliğe ulaşmadan (kaynaklarda 3–4 m) su basıncıyla açılır. Yüzen sal parimayı sonuna kadar çeker, CO₂ tüpü patlar ve sal şişer; parimadaki zayıf halka kopunca sal batan tekneden ayrılır.

Elle indirme: Normalde sal elle suya atılır: önce parimanın tekneye bağlı olduğunu kontrol et, salı suya at, parimanın boşunu al ve sona gelince sert bir çekişle salı şişir. Şişen sala mümkünse kuru bin; parimayı salın girişindeki emniyetli çakıyla kes.

Tekne çok hızlı battı ve can salını kimse atamadı. Salın yüzeye çıkıp şişmesini ne sağlar?

  1. Salın içindeki pilli pompa.
  2. EPIRB'in gönderdiği sinyal.
  3. Su basıncıyla açılan hidrostatik kilit ve gerilen parimanın patlattığı CO₂ tüpü.
  4. Kaptanın uzaktan kumandası.
HRU belli derinlikte açılır, sal yüzer; parima gerilince CO₂ tüpü patlar ve sal şişer, sonra zayıf halka kopar.

EPIRB ve SART: yerini uyduya ve radara söyle

EPIRB sinyal zinciri ve radarda SART görüntüsü EPIRB uydu (Cospas-Sarsat) 406 MHz: kimlik+ GPS mevkii yer istasyonu→ kurtarma koordinasyonmerkezi → SAR birimleri 121,5 MHz: yakın arama SART burada 12 nokta, merkezdendışa doğru
Şekil: Solda EPIRB zinciri: şamandıra 406 MHz'de uydulara kimliğini ve mevkiini gönderir, yer istasyonu arama kurtarmayı başlatır. Sağda radar ekranında SART: merkezden dışa doğru tek hat üzerinde 12 nokta; merkeze en yakın nokta SART'ın yeridir.
EPIRB Emergency Position Indicating Radio Beacon
Acil mevki bildiren telsiz şamandırası. 406 MHz'de uydulara, 121,5 MHz'de yakındaki arama birimlerine sinyal verir. Tekne batarsa kendi serbest bırakma kilidiyle yüzeye çıkıp kendiliğinden çalışan tipleri vardır. Uydu sinyali yer istasyonuna ulaştırır; en yakın kurtarma merkezleri ve gemiler harekete geçer.
SART Search And Rescue Transponder
Arama kurtarma radar yansıtıcısı. Yakındaki bir geminin radarı (X-bant, 9 GHz) onu uyarınca yanıt yayını yapar; ekranda 12 noktalık bir hat görünür (çok yaklaşınca noktalar yay, sonra halka biçimini alır). Gemi terk edilirken can salına alınır, elle çalıştırılır, savlosuyla sala bağlanıp mümkün olduğunca yükseğe tutulur.

Radar ekranında merkezden dışa doğru dizili 12 küçük nokta görüyorsun. Bu ne ve kazazede nerede?

  1. EPIRB sinyali; en dıştaki noktada.
  2. SART; merkeze en yakın noktada.
  3. Yağmur yankısı; noktaların ortasında.
  4. Başka bir geminin radar parazitidir.
SART radarla uyarılır ve ekranda noktalı hat oluşturur. Cihazın gerçek yeri merkeze en yakın noktadır; diğer noktalar onun arkasına doğru dizilir.

Tehlike işaretleri: resmî liste

Aşağıdaki işaretlerden herhangi biri, tek başına ya da birlikte kullanıldığında “tehlikedeyim, yardım istiyorum” demektir (ÇÖNT / COLREG Ek-IV). Kendi can kurtarma aracında ya da teknede iyi gözcülük yapıp yardıma gelen ya da geçen tekne ve uçağın dikkatini bunlarla çekersin.

TürTehlike işareti
SesYaklaşık dakikada bir patlatılan top ya da patlayıcı sesi · sis işareti aracıyla sürekli ses
Işık / fişekKısa aralıklarla birer birer atılan kırmızı yıldızlı fişekler · kırmızı paraşütlü fişek veya el maytabı · teknede alev (yanan katran, yağ varili)
DumanTuruncu duman
Bayrak / şekilN ve C bayrakları · kare bir bayrak ve üstünde ya da altında top
Bedenİki yana açılmış kolları ağır ağır ve tekrar tekrar indirip kaldırmak
TelsizMors ··· ––– ··· (SOS) · telsiz telefonla “MAYDAY” · DSC tehlike alarmı (VHF 70, MF/HF) · uydu üzerinden tehlike alarmı · EPIRB ve SART sinyalleri
Havadan tanımaTuruncu bez üzerinde siyah kare ve daire · denize işaret boyası

İşaret fişekleri: hangisi, ne zaman, nasıl?

FişekNe verirSüreNe zaman
Paraşütlü fişek~300 m'ye tek kırmızı yıldız fırlatır, paraşütle iner; ≈30.000 kandelaen az 40 snTekne ya da uçak görüldüğünde; en uzaktan görülen işaret
El maytabıParlak kırmızı ışık, ≈15.000 kandela; ~10 km'den görülüren az 1 dkGece (gündüz de olur); yaklaşan kurtarıcıya tam yerini göstermek için
Yüzer duman kandiliYoğun turuncu duman; ~4 km, havadan ~10 km~3 dkGündüz, özellikle uçak ve helikoptere yer göstermek için

Kullanırken

Üzerindeki resimli talimatı oku. El maytabını rüzgâr altına doğru, kolunu uzatıp yukarıda tut: üstünden kıvılcım ve sıcak cüruf damlar; can salında çok dikkatli ol, sala damlatma. Duman kandilini ateşleyip rüzgâr altı taraftan denize at. Paraşütlü fişeği rüzgâra hafif açıyla, kimseye doğrultmadan dik tut.

Saklarken ve sayarken

Sayısı azdır: bir tekne, uçak ya da karada birini görmeden harcama. Yakıttan ve yanıcılardan uzak, nem çektikleri için kuru ama kolay erişilen yerde sakla; yerini herkes bilsin. Son kullanma tarihi geçmiş fişek tehlikelidir. Onaylı can salı paketinde tipik olarak 4 paraşütlü fişek, 6 el maytabı, 2 duman kandili bulunur.

Gündüz, can salındasın ve alçak uçan bir arama uçağının sesini duyuyorsun. Yerini göstermek için en uygun işaret hangisi?

  1. Beyaz fişek.
  2. Beş kısa düdük.
  3. Paraşütlü fişeği uçak görünmeden hemen atmak.
  4. Rüzgâr altına turuncu duman kandili bırakmak.
Turuncu duman gündüz, özellikle havadan en iyi görülen işarettir. Beyaz fişek ve beş kısa düdük tehlike işareti değildir; paraşütlü fişek uçak görüldüğünde atılır.

Tek bakışta özet

  • Öncelik: can → mal → çevre. İlk iş yoklama ve yaralı kontrolü, sonra erken yardım çağrısı.
  • Alabora: tekneye tutun, yerinden ayrılma, EPIRB/VHF, gündüz duman, gece maytap ve paraşüt; birbirinize sokulun.
  • Su alma: yelekler giyilir, yara kavela ile tıkanır, su atılır, sığa gidilir; meyil ve trim yarayı su üstüne kaldırır.
  • Karaya oturma: motoru durdur, kontrol et, iskandille; su alıyorsa yüzdürme. Geldiğin yoldan geri çık, ağırlığı kaydır, makineyi zorlama.
  • Karaya oturtma: gün ışığında, kumluk ve korunaklı yer; kıçtankara ise baştan demir; tekneyi kıyıya bağla.
  • Yedekleme: en kuvvetli halat, mapa ve babalara volta; iki tekne aynı anda dalga tepesinde; minimum hızla başla; halattan uzak dur.
  • Denize adam: bağır – dümeni düştüğü tarafa bas – simidi at – gözcü – MOB tuşu – dön – rüzgâr üstünden ağır yolla yaklaş – motoru boşa al – halatla al.
  • Williamson: 60° sapınca ters alabanda, ters rotaya 20° kala ortala. Anderson: aynı yöne iki kez 180°.
  • Donanım: can yeleği (ışık 8 saat, düdük, yansıtıcı), can simidi (4 bölmeli halat), can salı (HRU ~4 m, CO₂, zayıf halka), EPIRB (406 MHz, uydu), SART (radar, 12 nokta).
  • Fişekler: paraşüt 300 m / 40 sn, maytap 1 dk, duman 3 dk; görmeden atma, rüzgâr altına tut.

Kendini test et

Önce kartlarla hatırlamayı dene, sonra testi çöz.

Hafıza kartları

Modül testi