Modül 02

Halatlar ve Bağlar

Tekneyi rıhtımda tutan, yelkeni ayarlayan, suya düşeni kurtaran şey bir halattır; halatı işe yarar kılan ise doğru bağdır. Bu modülde halatı tanımayı ve denizde en çok kullanılan bağları adım adım yapmayı öğrenirsin.

≈ 35 dk6 bağ animasyonu1 etkileşimli çalışma27 soru · 33 kart

Doğru halat, doğru bağ

Bu modülün sonunda

  • Halatı ipten ayırabilecek; tel ve sentetik halatın nasıl ölçüldüğünü söyleyebileceksin.
  • Bitkisel, sentetik ve çelik tel halatların özelliklerini ve nerede kullanıldığını karşılaştırabileceksin.
  • Lif, flasa, kol, beden ile çıma, kasa ve piyan gibi halat kısımlarını gösterebileceksin.
  • Camadan, kasa (izbarço), kropi, sancak, kazık bağı, volta ve adi piyanı adım adım yapabilecek ve hangi işte hangisinin kullanıldığını seçebileceksin.

Bağları okuyarak değil elle öğrenirsin. Yanına 1–2 metre bir ip al; her bağı şekillere ve animasyonlara bakarak üç kez yap, sonra gözünü kapatıp bir kez daha dene.

Halat nedir, nasıl ölçülür?

Gemicilikte çapı 8 mm'den büyük iplere halat denir. Yanaşma ve ayrılma manevralarında, teknenin limanda güvenle tutulmasında, yelkenlerin donatılmasında ve kurtarmada halatlar kullanılır.

Tel halat çapıyla, sentetik halat çevresiyle ölçülür Tel halatÇAPIYLA ölçülür(mm; eski birim pus) Sentetik / lifli halatÇEVRESİYLE ölçülür(eski birim burgata = 1 pus çevre)
Şekil: Kurs kuralı: tel halatın kalınlığı çapıyla, sentetik (ve bitkisel) halatınki çevresiyle ölçülür. Günümüzde yat malzemesi satıcıları sentetik halatı da çoğunlukla çap (mm) ile satar.
  • Tel halatlar çaplarıyla ölçülür.
  • Sentetik (ve bitkisel) halatlar çevreleriyle ölçülür.
  • Teknede halatlar yaptıkları işe göre adlandırılır: tekneyi bağlayan palamar halatı, kurtarmada kullanılan can halatı, yelkeni ayarlayan ıskota halatı.

Kurs kurallarına göre çelik tel halatın kalınlığı nasıl belirtilir?

  1. Çevresiyle
  2. Çapıyla
  3. Metre başına ağırlığıyla
  4. Kol sayısıyla
Tel halatlar çaplarıyla, sentetik halatlar çevreleriyle ölçülür.

Halat çeşitleri: bitkisel, sentetik, çelik tel

Halatlar yapıldıkları malzemeye göre üç gruba ayrılır. Doğru halatı seçmek için malzemenin özelliklerini bilmek gerekir.

GrupÖrneklerÖne çıkan özellik
Bitkisel (nebati)Manila, sisal, kendir, pamuk, ketenSuyu emer, ıslak kalırsa çürür ve zayıflar. Bugün teknede daha çok süs ve geleneksel işlerde kullanılır.
SentetikNaylon, polyester, polipropilenÇürümez, hafif ve güçlüdür. Naylon esnediği için palamar ve demir halatına, polyester az esnediği için ıskota ve mandara uygundur. Polipropilen suda yüzer.
Çelik telPaslanmaz veya galvaniz telGerilmeye karşı çok daha dayanıklıdır ama elle kullanımı zordur; direği tutan çarmık ve ıstralyalarda kullanılır.
Polipropilen halat suda yüzer, diğerleri batar Polipropilenyüzer Naylonbatar Polyesterbatar Manila (nebati)batar
Şekil: Yaygın halatlardan yalnızca polipropilen sudan hafiftir ve yüzer. Bu yüzden can simidi halatı ve yedekleme halatı olarak tercih edilir.

Can simidine bağlanacak halat için hangisi en uygundur?

  1. Manila, çünkü doğal lif elde kaymaz
  2. Çelik tel, çünkü en güçlüsü
  3. Polipropilen, çünkü suda yüzer
  4. Polyester, çünkü hiç esnemez
Yüzen halat su yüzünde görünür kalır ve kazazede kolayca yakalar. Manila suyu emip ağırlaşır; çelik tel elle kullanıma uygun değildir.

Halatın yapısı: lif, flasa, kol, beden

Bir halatı ucundan açarsan dört kat görürsün. Her kat, bir öncekinin ters yönüne sarılarak yapılır.

Halatın yapısı: lif, flasa, kol, beden 1 · Lifen ince parça 2 · Flasalifler bir yöne sarılır 3 · Kolflasalar ters yöne sarılır 4 · Beden (halatın kendisi)kollar yine ters yöne sarılır
Şekil: Her kat bir öncekinin ters yönüne bükülür (çizgilerin eğimine bak); bu zıt bükümler halatın kendi kendine açılmasını engeller.
Lif
Halatın en ince parçası.
Flasa
Liflerin bir yöne sarılmasıyla oluşan parça.
Kol
Flasaların sarılmasıyla oluşan parça. Klasik halatta üç kol vardır.
Beden
Kolların sarılmasıyla oluşan halatın kendisi.

Halatın kesitine bakınca kolların dönüş yönü, halatın sağa mı sola mı bükümlü olduğunu gösterir.

Sağa ve sola bükümlü halat Sağa bükümlükollar / gibi (Z) Sola bükümlükollar \ gibi (S)
Şekil: Halatı dik tut ve kollara bak. Kollar sağa doğru yükseliyorsa (Z harfinin ortası gibi) halat sağa bükümlüdür; denizde en yaygın olanı budur.

Halatın katları neden birbirine ters yönde bükülür?

  1. Zıt bükümler birbirini tutar, halat kendi kendine açılmaz
  2. Halat daha hafif olsun diye
  3. Halat suda yüzsün diye
  4. Sadece görünüş için
Her kat açılmak isterken öbür kat onu ters yönde sıkıştırır. Bu denge sayesinde halat yük altında dağılmaz.

Halatın kısımları: çıma, beden, kasa

Bağ tarif ederken halatın hangi kısmından söz edildiğini bilmek gerekir. "Çımayı kasanın içinden geçir" gibi bir cümleyi anlamadan bağ yapılamaz.

Halatın kısımları: kasa, mürsele, beden, piyan, çıma Kasa– halatın ucundaki göz Mürselekasanın kapandığı boğaz Beden – yükü taşıyan uzun kısım Piyanuçtaki sargı Çımahalatın ucu
Şekil: Bir palamar halatı. Çıma halatın ucudur (her halatın iki çıması vardır); beden iki çıma arasındaki yük taşıyan kısımdır. Kasa uçtaki gözdür; dikişli kasalar fabrikadan hazır gelir.
Çıma
Halatın ucu; bağ yaparken hareket ettirdiğin serbest kısım.
Beden
İki çıma arasında kalan, genelde yükü taşıyan uzun kısım.
Kasa
Halatın ucunda açılmayacak şekilde yapılmış göz (ilmik). Dikişli kasa kalıcıdır; kasa bağı ile geçici kasa yapılır.
Mürsele
Kursun şeklinde, kasanın kapandığı ve halatın kendi üzerine döndüğü boğaz kısmı.
Piyan
Çımanın açılmaması için ucuna yapılan ince ip sargısı (bkz. adi piyan).
Bosa
Gergin bir halatı başka yere volta edene kadar geçici olarak tutmak için kullanılan kısa halat; bu işe "bosa etmek" denir.

"Çımayı bedenin arkasından dolaştır" cümlesinde çıma neresidir?

  1. Halatın yük taşıyan uzun kısmı
  2. Halatın ortası
  3. Halattaki göz
  4. Halatın serbest ucu
Çıma halatın ucudur. Yük taşıyan uzun kısım beden, göz ise kasadır.

İyi bir bağın dört özelliği

Her bağ belirli bir iş için vardır. İyi bir bağ:

1 · Amaca uygundur

Göz mü lazım, iki halatı eklemek mi, bir direğe bağlamak mı? İşe göre bağ seçilir.

2 · Sağlamdır

Yük altında kaymaz, çözülmez.

3 · Kolay yapılır

Karanlıkta, ıslak elle, sallanan teknede bile hızla atılabilir.

4 · Kolay çözülür

Yük kalkınca, hatta bazen yük altındayken bile çabucak açılabilir.

İhtiyaçBağ
Yelken alanını küçültmek, aynı kalınlıkta iki çımayı eklemekCamadan bağı
Halatın ucunda kaymayan bir göz (kasa)Kasa (izbarço) bağı
Halatın makaradan veya delikten kaçmasını önlemekKropi bağı
Bir çımayı başka halatın kasasına bağlamak; farklı kalınlıkta iki halatı eklemekSancak bağı
Halatı koçboynuzuna, babaya bağlamakVolta
Halatı bir direğe, boruya, vardavelaya çabucak bağlamakKazık bağı
Çımanın açılıp dağılmasını önlemekAdi piyan
Halatı uzaktaki rıhtıma ulaştırmakEl incesi (ucunda ceviz)

Camadan bağı

Adını yelken küçültmekten (camadan vurmak) alır: rüzgâr artınca yelkenin alt kısmı toplanır ve camadan bağıyla bağlanır. Gerekirse aynı kalınlıktaki iki halatın çımasını birbirine eklemekte de kullanılır. İngilizcesi reef knot.

AB1KarşılaştırAB2Sol üsteAB31. yarım bağAB4Yukarı kaldırAB5Sağ üsteAB62. yarım bağ
Şekil: Camadan bağı adım adım. Numaralar aşağıdaki adımlarla aynıdır. Son adımda (7. adım) bağ sıkılır; görünümü bir önceki adımla aynıdır.
Adım adım: iki yarım bağ. Birincide soldaki çıma üstten geçer, ikincide sağdaki. Alttaki çubuktan istediğin adıma atlayabilirsin.
  1. İki çımayı karşı karşıya getir: A (mavi) soldan, B (bej) sağdan.
  2. Çaprazla: soldaki A, B'nin üstünden geçsin.
  3. A'yı B'nin arkasından bir kez dolandır. Birinci yarım bağ tamam; iki çıma yukarı bakar.
  4. Çımaları yukarı kaldır; yine karşı karşıya dururlar. Aradaki halka yelkenin toplanan kısmını sarar.
  5. Bu kez sağdaki çıma soldakinin üstünden geçer (ilk çaprazın tersi).
  6. Çımayı öbürünün arkasından dolandır ve halkadan çıkar. Her çıma kendi bedeninin tarafına döner.
  7. Dört ucu çekerek sık: bağ yassı ve simetrik olur, her çıma kendi bedenine paralel yatar.

Kasa (izbarço) bağı

Tekneden karaya verilen halatın çımasında dikişli kasa yoksa, o anda çımada bir kasa (göz) yapmak için kullanılır. Göz yük altında daralmaz, kaymaz; yük kalkınca da kolayca çözülür. Babaya (rıhtımdaki kısa bağlama direği) ya da aneleye (rıhtıma gömülü demir halka) geçirmek, suya düşen birine kaymayan bir halka atmak için idealdir. İngilizcesi bowline.

çımabeden1Hazırlaçımabeden2Küçük gözçımabedenkasa3Kasayı sarkıtçımabedenkasa4Delikten çıkçımabedenkasa5Ağacı dolaşçımabedenkasa6Deliğe gir
Şekil: Kasa (izbarço) bağı adım adım. Numaralar aşağıdaki adımlarla aynıdır. Son adımda (7. adım) bağ sıkılır; görünümü bir önceki adımla aynıdır.
Adım adım kasa bağı: küçük göz, delikten çık, bedenin arkasından dolaş, deliğe geri gir. Gözü yaparken hangi kısmın üstte kaldığına dikkat et.
  1. Bedeni yukarıda (yükün tarafında) tut. Kasayı ne büyüklükte istiyorsan çımaya o kadar halat bırak.
  2. Bedende küçük bir göz yap: çımaya giden kısım bedenin üstünden geçsin (tavşanın deliği).
  3. Çıma aşağıda bir halka çizip gözün altına gelir. Bu halka kasa olacak.
  4. Çımayı gözün içinden alttan yukarı çıkar: tavşan delikten çıkar.
  5. Çımayı bedenin arkasından dolaştır: tavşan ağacın etrafından döner.
  6. Çımayı aynı gözden yukarıdan aşağı geri indir. Çıma kasanın içinde, kendi kolunun yanında kalır.
  7. Çımayı ve yanındaki kasa kolunu birlikte tut, bedeni çek. Çımayı birkaç parmak boş bırak.

Palamar halatının ucunda dikişli kasa yok. Babaya geçirmek için çımada hızla kaymayan bir göz gerekiyor. Hangi bağı yaparsın?

  1. Camadan bağı
  2. Kasa (izbarço) bağı
  3. Çımada basit bir topuz (düğüm)
  4. Halatı babaya birkaç kez gelişigüzel dolamak
Kasa bağı, çımada o anda kaymayan bir kasa oluşturmak için yapılır. Camadan iki çımayı birbirine ekler, göz yapmaz; topuz göz oluşturmaz; kilitsiz dolanan halat yük gelince boşalır.

Kropi bağı

Halata sekiz şekli verilerek çımada bir topuz yapılır. Böylece halatın çıması makaradan, delikten veya ıskota rayından kaçıp çıkamaz. Sekiz bağı olarak da bilinir; İngilizcesi figure-eight knot.

çımabeden1Çımayı getirçımabeden2Göz yapçımabeden3Arkadan dolaçımabeden4Gözden geçir
Şekil: Kropi bağı adım adım. Numaralar aşağıdaki adımlarla aynıdır. Son adımda (5. adım) bağ sıkılır; görünümü bir önceki adımla aynıdır.
Adım adım kropi: göz, arkadan dolama, gözden geçirme. Sonunda halatta 8 şekli görünür.
  1. Çıma sağda. Kropi, çımanın ucuna yakın atılır; ucu 20–30 cm boş bırak.
  2. Çımayı yukarı kaldırıp bedenin üzerinden geçir: bir göz oluşur.
  3. Çımayı aşağıdan bedenin arkasından dolaştırıp yukarı getir.
  4. Çımayı gözün içinden önden arkaya geçir. Halatın üzerinde 8 şekli görünür.
  5. İki ucu zıt yönlere çekerek sıkıştır. Çıma artık makaradan veya delikten kaçamaz.

Sancak bağı

Adını bayrakçılıktan alır: fırdöndüsü olmayan sancak savlolarını birbirine, sancağın ucundaki küçük kasayı bir halatın çımasına bağlamakta kullanılır. Genel olarak bir halatın çımasını başka bir halatın kasasına veya koltuğuna bağlar. Farklı kalınlıktaki iki halatı eklemenin de doğru yoludur. İngilizcesi sheet bend.

çımaB (kalın)A (ince)1Yan yanaçımaB (kalın)A (ince)2KoltukçımaB (kalın)A (ince)3Alttan geçirçımaB (kalın)A (ince)4Arkadan dolaçımaB (kalın)A (ince)5Öne getirçımaB (kalın)A (ince)6Kendi altına
Şekil: Sancak bağı adım adım. Numaralar aşağıdaki adımlarla aynıdır. Son adımda (7. adım) bağ sıkılır; görünümü bir önceki adımla aynıdır.
Adım adım sancak bağı: kalın halat koltuğu yapar, ince halat onun etrafında dolaşıp kendi altına sıkışır.
  1. İki halatı getir. Kalın olan (B, bej) koltuğu yapacak; ince olan (A, mavi) ona bağlanacak.
  2. B'nin çımasını geri katlayarak koltuk (U) yap. Sancakta bu, savlonun ucundaki küçük kasadır.
  3. A'nın çımasını koltuğun içinden alttan yukarı geçir.
  4. A'yı koltuğun iki kolunun da arkasından dolaştır.
  5. Çıma alttan öne gelir ve koltuğun kolunun üstünden geçer.
  6. Çımayı kendi bedeninin altından, koltuğun üstünden geçir: kendi altına sıkışır.
  7. Bedenleri çekerek sık. İki kısa çıma bağın aynı tarafında kalmalı.

20 mm'lik bir palamarı 10 mm'lik bir halatla uzatman gerekiyor. Hangi bağ daha güvenlidir?

  1. Camadan bağı
  2. Kropi bağı
  3. Sancak bağı
  4. Kasa (izbarço) bağı
Farklı kalınlıktaki halatlarda camadan kayabilir. Kropi yalnızca çımada topuz yapar; kasa bağı tek bir halatın ucunda göz yapar. Sancak bağında kalın halat koltuğu yapar, ince halat onun etrafında kendi altına sıkışır; çekildikçe daha iyi tutar.

Volta etmek

Volta etmek, halatı babaya, aneleye ya da teknedeki koçboynuzuna sararak bağlamaktır. Halatın ucunda kasa varsa kasa doğrudan babaya veya koçboynuzuna geçirilerek de volta edilebilir.

Baba, anele ve koçboynuzu Babarıhtımda ya da güvertede Anelerıhtımdaki demir halka Koçboynuzuteknede, iki boynuzlu
Şekil: Halat volta edilen üç tipik yer. Baba silindir biçimli, sağlam bir direktir; anele rıhtıma gömülü demir halkadır; koçboynuzu teknedeki iki boynuzlu bağlama parçasıdır.
çımayükkoçboynuzu1Uzak boynuzçımayük2Tam turçımayük31. çaprazçımayük42. çaprazçımayük5Kilit
Şekil: Koçboynuzuna volta adım adım. Numaralar aşağıdaki adımlarla aynıdır. Son adımda (6. adım) bağ sıkılır; görünümü bir önceki adımla aynıdır.
Koçboynuzu üstten görünüyor. Halat boynuzların altından geçtiği yerde görünmez olur.
  1. Halatı yükün geldiği taraftan getir; önce uzaktaki boynuza yönel.
  2. Koçboynuzunun dibinden bir tam tur at: halat iki boynuzun da altından geçer. Yükü bu tur taşır.
  3. Halatı koçboynuzunun üstünden çapraz geçirip öbür boynuzun altından dolaştır: 8'in ilk kolu.
  4. Tekrar üstten, ters yönde çaprazla: iki çapraz ortada kesişir, 8 şekli tamamlanır.
  5. Çımada ters çevrilmiş bir göz yap ve boynuza geçir: çıma son çaprazın altında kalır. Bu kilittir.
  6. Sık. Kilit, ilk çapraza paralel yatmalı. Artan halatı roda et.

Volta ederken, 8 şeklindeki çaprazlara başlamadan önce ne yaparsın?

  1. Koçboynuzunun dibinden bir tam tur atarım
  2. Çımaya kropi atarım
  3. Halatı boynuzun ortasına düğümlerim
  4. Kilidi atarım
Önce dipten tam bir tur atılır; bu tur yükü taşır. Sonra 8 çaprazları ve en son kilit gelir.

Kazık bağı

Bir halatı direğe, kazığa, boruya veya vardavelaya çabucak bağlamak için kullanılır. İki tur ve önde tek bir çaprazdan oluşur; kolay atılır ve boyu kolay ayarlanır. Teknede en sık usturmaçaları vardavelaya asmakta kullanılır. İngilizcesi clove hitch.

çımabeden (yük)vardavela1Getirçımabeden (yük)21. turçımabeden (yük)32. turçımabeden (yük)4Altından çıkar
Şekil: Kazık bağı adım adım. Numaralar aşağıdaki adımlarla aynıdır. Son adımda (5. adım) bağ sıkılır; görünümü bir önceki adımla aynıdır.
Vardavela önden görünüyor. Halat borunun arkasına geçtiği yerde görünmez olur; öndeki çapraz hem bedeni hem çımayı altında tutar.
  1. Halatı vardavelanın önünden yukarı getir.
  2. Üstten arkaya dola ve alttan öne çıkar: birinci tur.
  3. Çımayı bedenin üzerinden çapraz geçir ve ikinci turu ilkinin yanına at.
  4. Çımayı bu çaprazın altından çıkar. Beden ve çıma çaprazın altından zıt yönlere çıkar.
  5. İki ucu zıt yönlere çekerek sık. Uzun süreli bağlamada çımayla bedene yarım bağ atarak emniyete al.

Adi piyan ve el incesi

Kesilen veya kopan halatın ucu açılır ve liflerine, flasalarına ayrılır. Adi piyan, bunu önlemek için halat çımasının gırcala denen ince iple sıkıca sarılmasıdır.

Adi piyan üç adımda çıma çıma çıma 1 · İpi (gırcala) U yapıp yatır 2 · Uca doğru sık sar, ucu U'dan geçir 3 · Alt ucu çek, U sargının altına girer Piyan
Şekil: Adi piyan: ince ip (gırcala) halat çımasının üzerine U şeklinde yatırılır, çımaya doğru sıkıca sarılır; ip ucu U'nun içinden geçirilip öbür uçtan çekilince U sargıların altına saklanır. Uçlar kesilir.

El incesi

Kalın palamar halatı uzağa atılamaz. El incesi, halatları uzak mesafeden sahile ulaştırmak için kullanılan, ucunda ağırlık bulunan ince halattır. Ağırlıklı kısmına ceviz denir; ceviz halattan örülebilir.

El incesi ve ceviz El incesi (ince, hafif halat) Ceviz (ağırlık) Palamar halatı,el incesinin ucuna bağlı Rıhtım
Şekil: Kalın palamar halatı uzağa atılamaz. Önce ucunda ağırlık (ceviz) olan ince el incesi karaya atılır; karadaki kişi onu çekerek palamarı alır ve babaya geçirir.

Adi piyanda halat çımasını saran ince ipe ne denir?

  1. Ceviz
  2. Gırcala
  3. Flasa
  4. Bosa
Piyanda kullanılan ince ip gırcaladır. Ceviz el incesinin ucundaki ağırlık, flasa halatın bir katı, bosa geçici tutma halatıdır.

Hangi iş, hangi bağ?

Bağı yapmayı bilmek yetmez; denizde asıl soru "şimdi hangisi?" olur. Aşağıdaki durumlarda doğru bağı seç. Durumlar karışık sırayla gelir; hepsini bir turda doğru yapana kadar devam et.

Tek bakışta özet

  • Halat: çapı 8 mm'den büyük ip. Tel halat çapıyla, sentetik halat çevresiyle ölçülür.
  • Çeşitler: bitkisel (manila, sisal, kendir, pamuk, keten) · sentetik (naylon, polyester, polipropilen) · çelik tel (çok güçlü, kullanımı zor). Polipropilen suda yüzer.
  • Yapı: lif → flasa → kol → beden; her kat ters yöne bükülür. Kolların yönü sağa/sola bükümü gösterir.
  • Kısımlar: çıma = uç, beden = yük taşıyan kısım, kasa = göz. Kullanılmayan halat roda edilir.
  • İyi bağ: amaca uygun, sağlam, kolay yapılır, kolay çözülür.
  • Camadan: yelken küçültme, eşit iki çıma · Kasa (izbarço): kaymayan göz · Kropi: 8 topuzu, makaradan kaçmaz · Sancak: çımayı kasaya, farklı kalınlıklar · Volta: koçboynuzu/baba · Kazık: direğe hızlı bağ · Adi piyan: gırcala ile uç sargısı · El incesi: ucunda ceviz olan atma halatı.

Kendini test et

Kartlarda bağın adını görünce önce elindeki iple yapmayı dene, sonra çevir. Ardından modül testini çöz.

Hafıza kartları

Modül testi