Neden bu kurallar?

Bu modülün sonunda

Silyon, borda, pupa ve yedekleme fenerlerinin renklerini ve açılarını (225°, 112,5°, 135°) çizebileceksin.
Gece gördüğün fener kümesinden teknenin tipini, ne yaptığını ve sana göre hangi yöne gittiğini söyleyebileceksin.
Gündüz şekillerini (küre, koni, baklava, silindir, kum saati) doğru durumla eşleştirebileceksin.
Pruva pruvaya, kesişme, yetişme ve yelkenli durumlarında kimin yol vereceğine ve ne yapacağına karar verebileceksin.
Manevra, dar kanal ve kısıtlı görüş düdük işaretlerini duyup tanıyabileceksin.

Bu kuralların uluslararası adı COLREG'dir (Convention on the International Regulations for Preventing Collisions at Sea, 1972); Türkçesi Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü (ÇÖNT). Amaç tek: birbirini gören ya da duyan iki tekne aynı şeyi düşünsün ve aynı çözümü uygulasın. Kurallar kural numarasıyla anılır; bu modülde parantez içinde "K15" gibi göreceksin.

Modül dört parçadan oluşuyor: temel kavramlar (tanımlar, gözcülük, emniyetli hız), fenerler ve şekiller, yol verme kuralları ve ses işaretleri. Her parçanın sonunda bir etkileşimli çalışma var.

Kural 3: tekneleri doğru adlandır

Kimin kime yol vereceği, teknenin ne olduğuna ve ne yaptığına bağlıdır. Bu yüzden önce tanımlar. Tanımlardaki küçük kelimeler ("yaptığı iş nedeniyle", "makinesini kullanmaması şartıyla") sınavda sık sorulur.

Tekne vessel: Su üstünde taşıma aracı olarak kullanılan ya da kullanılabilecek her araç; su üstünde kalkarak giden tekneler ve deniz uçakları dahil.
Kuvvetle (motorla) yürütülen tekne power-driven: Makine ile yürütülen her tekne.
Yelkenli tekne sailing vessel: Yelkenle seyreden tekne; makinesi olsa bile kullanmıyorsa. Motor çalışınca motorlu tekne olur.
Balıkçılıkla uğraşan tekne: Manevrasını sınırlayan ağ, olta, trol gibi araçlarla avlanan tekne. Manevrasını kısıtlamayan olta ile avlanan tekne bu tanıma girmez.
Kumanda altında olmayan tekne NUC: İstisnai bir durum (makine, dümen arızası…) yüzünden kurallara göre manevra yapamayan, bu yüzden yol veremeyen tekne.
Manevra kabiliyeti kısıtlı tekne RAM: Yaptığı iş nedeniyle yol veremeyen tekne: şamandıra, kablo, boru döşeme; tarama, dalgıç ve sualtı işleri; seyir hâlinde ikmal; uçak kaldırma/indirme; mayın temizleme; rotadan ayrılamayan yedekleme.
Su çekimi nedeniyle kısıtlı tekne CBD: Çektiği su ile mevcut derinlik arasındaki ilişki yüzünden rotasından ayrılma gücü ciddi biçimde kısıtlanan motorlu gemi.
Deniz uçağı: Su üstünde manevra yapabilecek şekilde yapılmış hava aracı.
Üzerinde yol bulunan underway: Demirli değil, karaya bağlı değil, karaya oturmamış. Dursa bile seyirdedir. "Suda yolu var" (making way) ise suya göre ilerliyor demektir.
Kısıtlı görüş: Sis, pus, kar, şiddetli yağmur, kum fırtınası ya da benzeri nedenle azalmış görüş.
Boy ve en: Teknenin tam boyu ve en geniş eni.
Yedek boyu: Yedekleyen teknenin kıçından yedeklenenin en kıç ucuna kadar olan mesafe.

Tekneler, biri diğerini gözle görebildiğinde "birbirini görüyor" sayılır. Yol verme kuralları (K11–K18) bu durumda geçerlidir; radarla fark edilen ama görülmeyen tekneler için kısıtlı görüş kuralı (K19) uygulanır.

Hangisi "balıkçılıkla uğraşan tekne" sayılır ve ayrıcalıklarından yararlanır?

Kıçtan iki sportif olta sarkıtıp 6 knot giden motoryat
Limana dönen, ağlarını toplamış balıkçı teknesi
Ağını denize vermiş, ağa bağlı yavaş ilerleyen gırgır teknesi
Motorunu kapatıp yelkenle giden balıkçı teknesi

Tanımın ölçütü av aracının manevrayı kısıtlamasıdır. Ağı suda olan tekne kısıtlıdır. Sportif olta manevrayı kısıtlamaz; ağlarını toplamış tekne de artık avlanmıyordur (normal motorlu tekne). Yelkenle giden balıkçı ise avlanmıyorsa yelkenlidir.

Gözcülük, emniyetli hız ve görüş

Çarpışmaların çoğu kural bilgisizliğinden değil, görmemekten ve hızlı gitmekten olur. Bu yüzden COLREG, yol verme kurallarından önce iki genel yükümlülükle başlar.

Şekil: Gözcülük tüm ufku kapsar; emniyetli hız çevredeki sekiz etkene göre sürekli yeniden belirlenir.

Gözcülük (K5)

Her tekne görerek ve işiterek, varsa radarla da, sürekli gözcülük yapar. Kıç taraf dahil bütün çevre izlenir: arkadan yetişen tekneyi de sen fark etmelisin. Kötü hava, kısıtlı görüş ve gece gözcülüğe daha fazla dikkat ister.

Emniyetli hız (K6)

Çatışmayı önlemek için uygun ve etkili davranabileceğin, şartlara göre yeterli mesafede durabileceğin hız. Kesin bir sayı yoktur; şartlar değiştikçe değişir.

Hızı azaltman gereken yerler: yoğun trafik, demir sahaları, liman içi, manevrası kısıtlı teknelerin yakını, sığ sular ve görüşün azaldığı her durum (yağmur, sis, duman). Sığ suda derinlik değişkendir, her tehlike işaretlenmemiş olabilir, şamandıralar kaymış ya da sönmüş olabilir; uygun ölçekli harita teknede bulunmalıdır. Ayrıca hız arttıkça tekne kıçtan çöker ve çektiği su (draft) artar.

Gece tehlikeler zor seçilir; seyir yardımcılarının ışıkları kıyıdaki şehir ışıklarına karışır. Manevra kabiliyeti de hıza, tekne yapısına (gövde, makine ve pervane tipi/sayısı), rüzgâr, dalga ve akıntıya bağlıdır: kendi teknenin durma ve dönme mesafesini bilmelisin.

Çatışma riski var mı? Kerterize bak

Çatışma riskini en güvenilir anlama yolu, yaklaşan teknenin pusula kerterizini birkaç kez almaktır. Kerteriz değişmiyor ve mesafe azalıyorsa aynı noktaya aynı anda varacaksınız demektir (K7). Şüphe varsa risk var kabul edilir. Büyük bir gemiye ya da yedek çeken bir tekneye yakın mesafede yaklaşırken kerteriz biraz değişse bile risk sürebilir.

Şekil: Sen kuzeye, diğer tekne batıya gidiyor. Üç ayrı anda alınan kerteriz hep 051°: çizgiler birbirine paralel ve ikiniz de aynı noktaya ilerliyorsunuz.

Risk varsa manevra şöyle yapılır (K8, K16):

Erken ve belirgin: karşı tekne değişikliği radarda ya da gözle hemen fark etmeli. Beş derecelik ufak düzeltmeler işe yaramaz ve karışıklık yaratır.
Yol hakkı olanın pruvasından geçme; onun kıçından dolaş.
Gerekirse yavaşla, dur ya da tornistan yap. Hız düşürmek de bir manevradır.
Manevradan sonra tekne tamamen geçip açılana kadar izlemeyi sürdür.

Sancak baş omuzluğundaki bir teknenin kerterizi 3 dakikada 040°'tan 041°'ye değişti, mesafe azalıyor. Ne düşünmelisin?

Kerteriz değişti, risk yok
Kerteriz neredeyse sabit: çatışma riski var, önlem al
Tekne uzaklaşıyor
Diğeri yol verecek, beklemek yeterli

Bir derecelik değişim "belirgin" değildir. Mesafe azalırken kerteriz neredeyse sabitse çatışma riski vardır (K7). Kimin manevra yapacağını (tekne sancağında olduğu için bu örnekte sen) ilerideki yol verme kuralları belirler (K15).

Seyir fenerleri: renkler ve açılar

Seyir fenerleri gün batımından gün doğumuna kadar ve gündüz de olsa kısıtlı görüşte yakılır. İşleri iki şeydir: teknenin ne olduğunu (tip ve meşguliyet) ve sana göre nereye gittiğini söylemek. Bunu, her fenerin yalnız belirli bir yay içinden görünmesi sağlar.

Şekil: Üstten görünüş, pruva yukarıda. Kesikli yatay çizgi kemere hattı. Silyon ve borda fenerleri kemerenin 22,5° (iki kerte) gerisinde biter; pupa feneri tam orada başlar.

Fener	Renk	Yay	Nereden nereye
Silyon (masthead)	beyaz	225°	Tam pruvadan her iki bordada kemerenin 22,5° gerisine (112,5° + 112,5°)
Sancak borda	yeşil	112,5°	Tam pruvadan sancakta kemerenin 22,5° gerisine
İskele borda	kırmızı	112,5°	Tam pruvadan iskelede kemerenin 22,5° gerisine
Pupa (stern)	beyaz	135°	Tam kıçtan her iki yana 67,5°
Yedekleme (towing)	sarı	135°	Pupa feneriyle aynı yay, onun hemen üstünde
Her yönden görünür	beyaz/kırmızı/yeşil/sarı	360°	Tüm ufuk
Çakar fener	—	—	Düzenli aralıkla dakikada 120 veya daha fazla çakar

Görünme mesafesi teknenin boyuna göre artar: 50 m ve üstü gemilerde silyon en az 6 mil, borda, pupa ve her yönden görünür fenerler en az 3 mil; 12 m'den kısa teknelerde silyon 2 mil, borda feneri 1 mil. Boyu 20 m'den kısa teknelerde borda fenerleri pruvada, orta hat üzerinde tek birleşik fener olabilir.

Bir teknenin tam kemeresinden (90°) bakıyorsun. Onun hangi fenerlerini görürsün?

Silyonunu ve o taraftaki borda fenerini
Yalnız pupa fenerini
Pupa ve borda fenerini
İki borda fenerini

Silyon ve borda fenerleri kemerenin 22,5° gerisine kadar görünür; 90° bu yayın içindedir. Pupa feneri ancak kemerenin 22,5° gerisinden itibaren (112,5°'den sonra) görünür.

Motorlu teknelerin fenerleri

Motorlu teknenin imzası silyondur: yelkenlide silyon yoktur. Temel düzen silyon + borda + pupa (K23). Tekne küçüldükçe sadeleşebilir, büyüdükçe ikinci silyon eklenir. Aşağıdaki gece görüntüleri teknenin sancak omuzluğundan (60°) bakılarak çizildi; soluk çizgi teknenin siluetidir, denizde onu göremezsin.

Motorlu, <7 m ve en çok 7 kn

Bir her yönden görünür beyaz fener yeter; mümkünse borda fenerleri de (K23(d)(ii)).

Motorlu, <12 m (sade düzen)

Silyon ve pupa yerine tek bir her yönden görünür beyaz fener + borda fenerleri gösterebilir (K23(d)(i)).

Motorlu, <50 m

Bir silyon + borda + pupa. İkinci (arka, yüksek) silyon isteğe bağlıdır (K23(a)).

Motorlu, ≥50 m

İki silyon zorunlu: arkadaki öndekinden yüksek. Aradaki açıklık rotasını ele verir.

İki silyonlu gemide öndeki silyon alçak, arkadaki yüksektir. Gemi sana döndükçe iki beyaz ışık birbirine yaklaşır; tam karşından gelirken dikey bir çizgide üst üste görünür. Bu, büyük gemilerin rota değişikliğini borda fenerlerinden çok önce fark etmeni sağlar.

Yelkenli ve küçük teknelerin fenerleri

Yelkenle seyreden tekne silyon göstermez; yalnız borda ve pupa fenerleri yakar (K25). 20 m'den kısa yelkenli bu üç feneri direk başında tek bir üç renkli fenerde birleştirebilir; yüksekte olduğu için dalgada daha iyi görünür.

Yelkenli: borda + pupa

Silyon YOK. Aynı yükseklikte yeşil borda feneri (sancaktan bakıyorsun) (K25(a)).

Yelkenli <20 m: üç renkli fener

Borda ve pupa fenerleri direk başında tek fenerde birleşebilir (K25(b)). Bu açıdan yalnız yeşil görünür.

Yelkenli: kırmızı üstte, yeşil altta

İsteğe bağlı her yönden görünür fenerler + borda + pupa (K25(c)). Üç renkli fenerle birlikte kullanılmaz.

Motorla seyreden yelkenli

Motor çalışıyorsa motorlu tekne: direkte silyon + borda + pupa. Gündüz ucu aşağı koni (K25(e)).

İsteğe bağlı kırmızı üstte, yeşil altta her yönden görünür fenerler direk başına konabilir; ama üç renkli fenerle aynı anda yakılmaz.
7 m'den kısa yelkenli ve kürekli tekne, mümkünse yelkenli fenerlerini gösterir; değilse hazırda beyaz ışık veren bir el feneri bulundurur ve çatışmayı önleyecek kadar erken gösterir.
Yelken + motor: motor çalışıyorsa tekne motorlu tekne sayılır. Gece silyon yakar; gündüz pruvada ucu aşağı bakan siyah koni gösterir.

Gece pruvanda tek bir yeşil ışık görüyorsun, üstünde beyaz yok. En olası açıklama hangisi?

Motorlu bir teknenin sancak bordası
Demirli bir tekne
Trol çeken balıkçı
Bir yelkenlinin sancak tarafı; tekne soldan sağa geçiyor

Tek renkli ışık, üstünde silyon yok: yelkenli. Yeşil gördüğün için onun sancak tarafındasın; tekne senin önünden soldan sağa geçiyor. Motorlu olsaydı yeşilin üstünde beyaz silyon görürdün.

Özel durum fenerleri ve gündüz şekilleri

Bazı tekneler ne yaptıklarını ya da neden yol veremeyeceklerini ek fenerlerle (gece) ve siyah şekillerle (gündüz) duyurur. Ek fenerler genelde direkte dikey bir çizgi üzerinde, her yönden görünür fenerlerdir. Her kartta solda gece görünüşü (sancak omuzluğundan), sağda gündüz şekli var.

Trol çeken balıkçı K26(b)

Yeşil üstte, beyaz altta. Yolu varsa borda + pupa. ≥50 m ise yeşilin arkasında ve üstünde silyon. Gündüz: uç uca iki koni.

Trol dışı balıkçı (ağ, paragat) K26(c)

Kırmızı üstte, beyaz altta. Yolu varsa borda + pupa. Takımı yatayda 150 m'yi aşarsa o yönde ek beyaz fener (gündüz ucu yukarı koni).

Yedek çeken, yedek ≤200 m K24(a)

Dikey iki silyon + borda + pupa + pupanın üstünde sarı yedekleme feneri. Gündüz şekil gerekmez.

Yedek çeken, yedek >200 m K24(a)

Dikey üç silyon + borda + pupa + sarı yedekleme feneri. Gündüz baklava (yedeklenen de gösterir).

Kumanda altında olmayan K27(a)

Dikey iki kırmızı her yönden görünür fener, silyon yok. Suda yolu varsa borda + pupa. Gündüz: iki küre.

Manevra kabiliyeti kısıtlı K27(b)

Kırmızı-beyaz-kırmızı. Yolu varsa silyon + borda + pupa da. Gündüz: küre-baklava-küre. Dalgıç teknesi de bu sınıftadır.

Su çekimi nedeniyle kısıtlı K28

Motorlu gemi fenerlerine ek dikey üç kırmızı. Gündüz: silindir.

Demirli, <50 m K30(b)

Görülebilecek en iyi yerde bir beyaz her yönden görünür fener. Gündüz: baş tarafta bir küre.

Demirli, ≥50 m K30(a)

Başta beyaz, kıçta ondan alçak ikinci beyaz fener. ≥100 m ise güverte ışıkları da yanar.

Karaya oturmuş K30(d)

Demir fener(ler)i + dikey iki kırmızı. Gündüz: dikey üç küre. (<12 m tekne bu işaretlerden muaftır.)

Kılavuz teknesi (görevde) K29

Beyaz üstte, kırmızı altta; yolu varsa borda + pupa. COLREG'de gündüz şekli yok; H bayrağı çekilir.

Küçük dalgıç teknesi K27(e)

Şekilleri gösteremeyecek kadar küçük dalgıç teknesi, en az 1 m yüksekliğinde sert malzemeden A bayrağı gösterir. Yavaş geç, uzak dur.

Şekiller siyahtır ve görülebilecek en iyi yere asılır. Temel dört şekil: küre, koni, baklava (iki koninin tabanları birleşik) ve silindir. Kum saati iki koninin uçları birleşik hâlidir.

Gündüz bir geminin direğinde yukarıdan aşağı küre, baklava, küre görüyorsun. Ne yaparsın?

Demirli olduğu için yanından yakın geçebilirim
Arızalı, yardım istiyor
Yaptığı iş nedeniyle manevrası kısıtlı; yolundan çıkarım
Balık avlıyor, ağlarına dikkat ederim ama yol hakkı bende

Küre-baklava-küre manevra kabiliyeti kısıtlı teknedir (tarama, kablo döşeme, dalgıç…). Motorlu, yelkenli ve balıkçı ona yol verir.

Gece hangi tekne? Fenerleri çalış

Aşağıdaki gezginde bir tekne seç ve etrafında dolaş: Baştan, Sancaktan, Kıçtan, İskeleden düğmeleri ya da kaydırıcı ile bakış açını değiştir. Sağdaki küçük harita, fener sektörlerini ve senin konumunu gösterir. Açıyı 112° ile 113° arasında gezdirip borda fenerinin söndüğü, pupa fenerinin yandığı anı yakala. Sonra Oyun moduna geç: gece yalnız ışıklara bakarak teknenin ne olduğunu ve nereye gittiğini bul.

Gece sol tarafta yeşil, sağ tarafta kırmızı, ortada üstte bir beyaz ışık görüyorsun. Durum nedir?

Tekne senden uzaklaşıyor
Motorlu tekne pruvası tam sana dönük, sana doğru geliyor
Yelkenli, iskele bordası görünüyor
Demirli bir gemi

İki borda fenerini birlikte ve silyonu görüyorsan motorlu bir tekne pruvası sana dönük geliyor. Onun yeşili (sancağı) senin solunda kalır. Bu "pruva pruvaya" durumunda ne yapılacağını (K14) yol verme bölümünde göreceksin.

Kim kime yol verir: K18 merdiveni

Farklı tipte iki tekne karşılaştığında, manevrası daha kolay olan zor olana yol verir. Kural 18 bunu bir sıralamaya bağlar.

Şekil: Üst basamakta manevrası en zor tekneler. Alt basamaktaki, üstündeki her basamağa yol verir.

Motorlu tekne yol verir: kumanda altında olmayana, manevra kabiliyeti kısıtlıya, balıkçılıkla uğraşana ve yelkenliye.
Yelkenli yol verir: kumanda altında olmayana, manevra kabiliyeti kısıtlıya ve balıkçılıkla uğraşana.
Balıkçılıkla uğraşan tekne mümkün olduğunca yol verir: kumanda altında olmayana ve manevra kabiliyeti kısıtlıya.
NUC ve RAM dışındaki her tekne, şartlar el verdiğince su çekimi nedeniyle kısıtlı teknenin geçişini engellemekten kaçınır; o da çok dikkatli seyreder.
Deniz uçağı suda genellikle bütün teknelerden uzak durur.

İki motorlu tekne: pruva pruvaya ve kesişme

Pruva pruvaya (K14): iki motorlu tekne karşıt ya da neredeyse karşıt rotalarda geliyorsa ikisi de sancağa döner ve iskele iskeleye geçer. Gece bunu, karşındakinin silyon(lar)ını aynı hizada ve iki borda fenerini birden görmenden anlarsın. Pruva pruvaya mı değil mi emin değilsen, öyleymiş gibi davran.

Dikkat et: iki tekne de 1 kısa düdük çalıp erken ve belirgin şekilde sancağa dönüyor; iskele bordaları birbirine bakarak geçiyor, tamamen açıldıktan sonra eski rotalarına dönüyorlar (K14).

Kesişme (K15): rotalar kesişiyorsa diğerini sancağında gören tekne yol verir ve mümkünse onun pruvasının önünden geçmez. Gece bu, karşıdakinin kırmızı fenerini görmek demektir: kırmızı trafik ışığı gibi "dur, yol ver" der. Yeşil görüyorsan yolunu korursun.

Şekil: Diğer motorlu tekne senin sancak sektöründeyse (tam pruvadan kemerenin 22,5° gerisine) yol veren sensin; iskele sektöründeyse o; kıç sektöründen geliyorsa o yetişendir ve yine o yol verir.

Dikkat et: B, A'nın sancak sektöründe; A yol veriyor, sancağa dönüp B'nin kıçından geçiyor. B rotasını ve hızını hiç değiştirmiyor (K15, K16, K17).

Yolunu koruyan tekne (K17) rota ve hızını korur. Diğerinin yol vermediği belli olunca önce en az 5 kısa düdükle uyarır, sonra kendisi de manevra yapabilir; çatışma artık yalnız diğerinin manevrasıyla önlenemeyecekse manevra yapmak zorundadır. Kesişmede, iskelesindeki tekne için mümkünse iskeleye dönmez (ikiniz aynı yöne kaçarsınız).

Gece sancak baş omuzluğunda yüksekte bir beyaz, onun aşağısında ve biraz sağında bir kırmızı ışık görüyorsun; kerteriz değişmiyor. Sen motorlusun. Ne yaparsın?

Yol veririm: erken ve belirgin şekilde sancağa dönüp onun kıçından geçerim
Yolumu korurum, çünkü o motorlu
İskeleye dönüp önünden geçerim
Hızlanırım

Beyaz silyon + daha alçakta kırmızı borda feneri: motorlu bir teknenin iskele tarafını görüyorsun (kılavuz teknesi olsaydı beyaz ve kırmızı direk başında tam üst üste olurdu ve ayrıca borda feneri görünürdü), o senin sancağında ve rotalar kesişiyor. Kırmızıyı gören yol verir (K15). Önünden geçme; sancağa dön veya yavaşla (K16).

Yetişme: arkadan gelen yol verir

Bir tekneye kemeresinin 22,5°'den daha gerisinden yaklaşan tekne yetişen teknedir (K13). Gece bu, öndekinin yalnız pupa fenerini görmek demektir; borda fenerlerini göremezsin. Yetişen tekne, motorlu ya da yelkenli fark etmez, yetişilenin yolundan çıkar. Emin değilsen kendini yetişen say.

Dikkat et: A, B'nin 135°'lik kıç sektöründen geliyor; erkenden açılıyor, bol mesafeyle geçiyor ve ancak tamamen açıldıktan sonra rotasına dönüyor. B rotasını ve hızını koruyor (K13, K17).

Yetişen, her iki taraftan geçebilir; ama tamamen geçip açılana kadar sorumluluk onundur.
Sonradan iki teknenin kerterizi değişip durum kesişmeye benzese bile yetişme durumu devam eder.
Yetişme kuralı K18'den önce gelir: yavaş bir motorlu tekneye yetişen yelkenli yol verir.

Hızlı yelkenlinle, aynı yönde giden yavaş bir balıkçı teknesinin (avlanmıyor) arkasından yaklaşıyorsun. Kim yol verir?

Balıkçı, çünkü motorlu tekne yelkenliye yol verir
Sen, çünkü yetişen teknesin
İkiniz de sancağa dönersiniz
Kim daha büyükse

K13 bütün teknelere uygulanır ve K18'den önce gelir: yetişen tekne (yelkenli bile olsa) yetişilenin yolundan çıkar.

İki yelkenli: kontra ve rüzgâr üstü

Yelkenliler arasında belirleyici olan rüzgârın hangi bordadan alındığıdır (K12). Rüzgâr üstü taraf, ana yelkenin (bumbanın) bulunduğu tarafın tersidir: bumba iskeledeyse rüzgâr sancaktan geliyordur, tekne sancak kontradadır.

Şekil: Rüzgâr yukarıdan esiyor. Soldaki tekne rüzgârı sancak baş omuzluğundan alıyor (bumbası iskelede): sancak kontra. Sağdaki iskele kontra ve yol veren odur.

Farklı bordalardan rüzgâr: rüzgârı iskeleden alan yol verir.
Aynı bordadan rüzgâr: rüzgâr üstündeki yol verir.
Emin değilsen: rüzgârı iskeleden alan tekne, rüzgâr üstünde gördüğü yelkenlinin rüzgârı hangi taraftan aldığını anlayamıyorsa yol verir.

Şekil: İki tekne de sancak kontrada. Rüzgâra daha yakın (üstteki) tekne rüzgâr üstüdür ve yol verir; aşağıdaki rüzgâr altı tekne rotasını korur.

Dikkat et: iki teknenin de bumbası iskelede (sancak kontra). Rüzgâra yakın olan A yol veriyor: yavaşlayıp rüzgâr altına düşüyor ve B'nin kıçından geçiyor (K12(a)(ii)).

Dikkat et: bumbası sancakta olan A iskele kontra; rüzgâr altına düşerek sancak kontradaki B'nin kıçından geçiyor (K12(a)(i)).

Dikkat et: iskele kontradaki A, rüzgâr üstündeki B'nin kontrasını seçemiyor ve tartışmaya girmeden yol veriyor. Sonunda B'nin sancak kontra olduğu görülüyor (K12(a)(iii)).

Rüzgâr kuzeyden esiyor. Sen batıya, bumban iskelede gidiyorsun; kuzeyinde (rüzgâr üstünde) yine batıya giden ve bumbası iskelede olan bir yelkenli var. Kim yol verir?

Sen, çünkü rüzgârı iskeleden alıyorsun
İkiniz de sancağa dönersiniz
O, çünkü aynı kontradasınız ve o rüzgâr üstünde
Sen, çünkü rüzgâr altındasın

Bumba iskelede → rüzgâr sancaktan: ikiniz de sancak kontradasınız. Aynı kontrada rüzgâr üstündeki yol verir; kuzeydeki o.

Motorlu ile yelkenli karşılaşınca

Açık denizde motorlu tekne yelkenliye yol verir (K18): pruva pruvaya da gelseler, rotaları kesişse de, yelkenli motorlunun iskelesinde de olsa. İki motorlu için geçerli olan "sancağındakine yol ver" kuralı burada uygulanmaz. Yol veren motorlu tekne yelkenlinin pruvasını kesmeden, genellikle kıçından dolaşır.

Dikkat et: yalnız motorlu tekne manevra yapıyor (1 kısa, sancağa); yelkenli rotasını hiç değiştirmiyor. İki motorlu teknedeki gibi "ikisi de sancağa" değil (K18).

Dikkat et: kesişme geometrisi iki motorlu örnekle aynı, ama kararı K15 değil K18 veriyor: motorlu tekne sancağa dönüp yelkenlinin kıçından geçiyor.

Bu kuralın üç önemli istisnası var:

Yetişme: motorlu tekneye arkadan yetişen yelkenli yol verir (K13).
Dar kanal ve trafik ayırım düzeni: yelkenli, yalnız kanal/şerit içinde seyredebilen gemiye engel olmaz (K9, K10).
Motorla seyreden yelkenli motorlu teknedir; yol hakkı yoktur.

Yelkenlin sancak kontrada, motoru da çalışıyor ve pruvada ucu aşağı koni asılı. İskelenden, rotası seninkini kesen bir yelkenli (yalnız yelkenle) geliyor. Ne yaparsın?

Yolumu korurum: sancak kontrayım
Yolumu korurum: o benim iskelemde
İkimiz de sancağa döneriz
Yol veririm: motor çalıştığı için motorlu teknesin

Motoru çalışan yelkenli motorlu tekne sayılır (K25(e) koni işareti bunu ilan eder). Motorlu tekne yelkenliye yol verir (K18); kontra kuralı yalnız iki yelkenli arasında geçerlidir.

Dar kanallar ve trafik ayırım düzenleri

Boğaz, kanal ve liman girişlerinde büyük gemiler rotalarından ayrılamaz. Bu yüzden buralarda küçük teknelerin görevi, yol hakkı tartışmak değil, engel olmamaktır.

Şekil: Solda dar kanal: herkes kendi sancak tarafında; küçük tekne büyük geminin geçmesini kenarda bekliyor. Sağda trafik ayırım düzeni: iki şerit ters yönlerde, arada ayırım bölgesi; her şeritte trafik, ayırım bölgesini iskelesinde bırakacak yönde (sağdan) akar; karşıya geçen tekne şeritlere dik açıyla geçiyor.

Dar kanal (K9)

Kanalda kendi sancak tarafındaki sınıra yakın seyret.
20 m'den kısa tekneler ve yelkenliler, yalnız kanalın içinde güvenle seyredebilen gemiye engel olmaz.
Balıkçı tekneleri kanalda seyreden hiçbir tekneye engel olmaz.
Karşıya geçiş, kanalda seyredenin geçişini engelleyecekse yapılmaz; geçilecekse iyi denizcilik gereği en kısa yoldan geçilir.
Zorunlu olmadıkça dar kanalda demirlenmez.

Trafik ayırım düzeni (K10)

Kendi şeridinde, trafik akış yönünde ilerle; ayırım bölgesinden uzak dur.
Şeride normalde uçlardan gir/çık; yandan girerken çıkarken akışa göre olabildiğince dar açı kullan.
Şeritleri geçmekten kaçın; geçmek zorundaysan akışa olabildiğince dik açıyla geç.
20 m'den kısa tekneler, yelkenliler ve balıkçılar kıyı trafik bölgesini kullanabilir; şeritteki motorlu gemiye engel olmazlar.
Düzenin içinde ve uçlarında demirlenmez; uçlara yaklaşırken ekstra dikkat.

Yol hakkı antrenörü

Şimdi kuralları karışık sırayla uygula. Her senaryoda önce rolünü (yol veren mi, yolunu koruyan mı), sonra doğru davranışı seç. Geri bildirimde kural numarasını göreceksin. Tuzaklara dikkat: yetişme, motorla seyreden yelkenli, dar kanal ve su çekimi kısıtlı gemi.

Düdükle konuşmak: manevra ve uyarı işaretleri

Tekneler birbirini görüyorsa, motorlu tekne manevrasını düdükle duyurur (K34). Kısa düdük ≈1 saniye, uzun düdük 4–6 saniyedir (K32). 12 m ve üstü teknelerde düdük, 20 m ve üstünde ayrıca çan, 100 m ve üstünde ayrıca gong bulunur; 12 m'den kısa tekne de etkili ses çıkaracak bir araç taşır (K33).

İşaret	Anlamı	Kural
•	Rotamı sancağa değiştiriyorum	K34(a)
• •	Rotamı iskeleye değiştiriyorum	K34(a)
• • •	Makinem tornistan çalışıyor	K34(a)
• • • • •	Niyetini anlamadım / yeterli manevra yaptığından şüpheliyim (en az 5 kısa)	K34(d)
▬ ▬ •	Dar kanalda: senin sancağından geçmek istiyorum	K34(c)
▬ ▬ • •	Dar kanalda: senin iskelenden geçmek istiyorum	K34(c)
▬ • ▬ •	Kabul ediyorum (yetişilen tekne)	K34(c)
▬	Görüşü kapalı dönemece yaklaşıyorum; öbür taraftaki de ▬ ile cevap verir	K34(e)

Aynı manevra işaretleri ışıkla da verilebilir: 1 çakar sancak, 2 çakar iskele, 3 çakar tornistan. Her çakar yaklaşık 1 saniye, çakarlar arası yaklaşık 1 saniye, iki işaret arası en az 10 saniyedir. Beş kısa düdük de en az beş kısa ve hızlı çakarla desteklenebilir.

Dar kanalda önündeki tekneyi iskele tarafından geçmek istiyorsun. Hangi işareti verirsin ve kabul cevabı ne olur?

2 kısa; cevap 1 kısa
2 uzun 2 kısa; cevap uzun-kısa-uzun-kısa
2 uzun 1 kısa; cevap 5 kısa
1 uzun; cevap 1 uzun

İskeleden geçme isteği 2 uzun 2 kısadır (sancaktan: 2 uzun 1 kısa). Kabul: uzun-kısa-uzun-kısa. Kabul etmiyorsa ya da şüphesi varsa en az 5 kısa çalar.

Kısıtlı görüşte sesler ve davranış

Sis, yoğun yağmur ya da karda (gece-gündüz fark etmez) tekneler kim olduklarını sesle duyurur (K35). İşaretler görüş açılana kadar sürer.

Kim?	İşaret	Aralık
Motorlu, suda yolu var	▬	en çok 2 dk
Motorlu, seyirde ama durmuş (yolu yok)	▬ ▬	en çok 2 dk
Kumanda altında olmayan, manevrası kısıtlı, su çekimi kısıtlı, yelkenli, balıkçı, yedekleyen/iten	▬ • •	en çok 2 dk
Yedeklenen (personeli varsa en sondaki), yedekleyenin işaretinin hemen ardından	▬ • • •	en çok 2 dk
Demirli, <100 m	≈5 sn hızlı çan	en çok 1 dk
Demirli, ≥100 m	başta çan, hemen ardından kıçta gong	en çok 1 dk
Demirli, yaklaşanı uyarmak için (isteğe bağlı)	• ▬ •	gerektiğinde
Karaya oturmuş	3 ayrı çan vuruşu + hızlı çan + 3 ayrı vuruş	en çok 1 dk
Kılavuz teknesi (ek kimlik işareti)	• • • •	—

12 m'den kısa tekne demirli/karaya oturmuş işaretlerini vermek zorunda değildir, ama en çok 2 dakika arayla başka etkili bir ses çıkarır. 12–20 m arası tekne çan işaretini vermek zorunda değildir.

Kısıtlı görüşte davranış (K19): tekneler birbirini göremiyorsa yol verme kuralları (K12–K18) uygulanmaz; herkes kaçınma sorumluluğunu taşır. Emniyetli hıza in, makineyi hemen manevraya hazır tut. Sesini pruvanın ilerisinden duyduğun ve yerini kestiremediğin bir tekne varsa yolunu en aza indir, gerekirse tamamen dur. Radarla fark ettiğin tekne kemerenin önündeyse (yetiştiğin tekne hariç) iskeleye dönmekten kaçın, o hangi tarafta olursa olsun; tekne kemerede ya da kemerenin gerisindeyse ona doğru dönmekten kaçın.

Sisli havada, arızası olmadığı hâlde durmuş (yolu olmayan) bir motorlu tekne 2 uzun çalar. Aynı tekne ilerlemeye başlayınca ne çalar?

En çok 2 dk arayla 1 uzun
En çok 2 dk arayla 1 uzun 2 kısa
Her dakika 5 sn çan
Hiçbir şey; yalnız duran tekne işaret verir

K35(a): suda yolu olan motorlu tekne 1 uzun, durmuş motorlu tekne 2 uzun çalar.

Tehlike işaretleri (kısaca)

Bu işaretler "tehlikedeyim, yardım istiyorum" anlamına gelir ve yalnız gerçek tehlikede kullanılır (K37, Ek IV). Ayrıntıları ve kullanım sırası Acil Durumlar ve Can Kurtarma modülünde.

Yaklaşık dakikada bir patlatılan top ya da patlayıcı sesi; sisli havada sürekli çalınan düdük.
Kısa aralıklarla atılan kırmızı yıldızlı fişek, kırmızı paraşüt fişeği ya da el fişeği; turuncu duman.
Telsizle "MAYDAY" (üç kez), Mors ile SOS (• • • ▬ ▬ ▬ • • •), uluslararası kod bayrakları N ve C.
Kare bir bayrak ile üstünde ya da altında küre veya küreye benzer bir şey.
Teknede alev (yanan katran varili vb.).
İki yana açılan kolların yavaşça ve tekrar tekrar indirilip kaldırılması.

Tek bakışta özet

Temel: sürekli gözcülük (kıç dahil, göz + kulak + radar); emniyetli hız = zamanında durabileceğin hız. Kerteriz sabit + mesafe azalıyor = çatışma riski.
Fenerler: silyon beyaz 225°; borda 112,5° (iskele kırmızı, sancak yeşil); pupa beyaz 135°; yedekleme sarı 135°; her yönden 360°. Gün batımı–doğumu ve kısıtlı görüşte.
Motorlu: silyon + borda + pupa; ≥50 m iki silyon (arka yüksek); <12 m tek beyaz + borda olabilir; <7 m ve ≤7 kn tek beyaz. Yelkenli: silyon yok; <20 m üç renkli direk feneri; ops. kırmızı üstte yeşil. Motorla: silyon + ucu aşağı koni.
Özel: trol yeşil/beyaz, diğer balıkçı kırmızı/beyaz (kum saati); NUC 2 kırmızı (2 küre); RAM K-B-K (küre-baklava-küre); CBD 3 kırmızı (silindir); demirli beyaz (1 küre); karaya oturmuş demir fen. + 2 kırmızı (3 küre); kılavuz beyaz/kırmızı; yedek 2–3 silyon + sarı (>200 m baklava).
Yol verme: motorlu → yelkenli → balıkçı → RAM/NUC sırasıyla üste yol verir; CBD engellenmez. Pruva pruvaya iki motorlu: ikisi de sancağa. Kesişme: sancağında göreni kırmızıyı gören yol verir. Yetişen her zaman yol verir.
Yelkenliler: farklı kontra → iskele kontra yol verir; aynı kontra → rüzgâr üstü yol verir; emin değilsen yol ver.
Ses: kısa ≈1 sn, uzun 4–6 sn. 1 kısa sancak, 2 kısa iskele, 3 kısa tornistan, 5+ kısa şüphe. Dar kanal: ▬▬• / ▬▬•• / ▬•▬•; dönemeç ▬. Sis: ▬ yolu var, ▬▬ yolu yok, ▬•• özel tekneler (2 dk); demirli çan (1 dk).

Kendini test et

Önce kartlarla hatırlamayı dene, sonra testi çöz. Kartların çoğunda gece fener görüntüsü ya da gündüz şekli var: önce kendin söyle, sonra çevir.