Kısa Mesafe Telsiz Operatörlüğü
Teknede VHF telsiz kullanacaksan Kısa Mesafe Telsiz Operatörü (SRC) belgesi gerekir. Bu bölüm, Bakanlığın eğitim dokümanındaki 36 maddeyi sade anlatımla, kendi çizimlerimizle ve alıştırmalarla toplar: kanallar, fonetik alfabe, tehlike çağrıları, DSC, EPIRB, SART ve NAVTEX.
Telsiz neden önemli: denizde telefonun çekmeyebilir
Deniz telsiz haberleşmesi gemi içi, gemiden gemiye ve gemiden kıyıya yapılır. Kısa mesafeler için VHF telsizler kullanılır. VHF'nin menzili yaklaşık görüş mesafesi kadardır: antenin yüksekliğine bağlıdır, dağların ve adaların arkasına geçmez.
Bu bölümün sonunda
- VHF cihazının düğmelerini ve temel kanalları (16, 70, 06, 13, 72–73) bileceksin.
- Tekne adını ve çağrı işaretini fonetik alfabeyle söyleyebileceksin.
- MAYDAY, PANPAN, SECURITÉ ve MAYDAY RELAY çağrılarını doğru sırayla yapabileceksin.
- DSC, MMSI, GMDSS, EPIRB, SART ve NAVTEX'in ne olduğunu anlatabileceksin.
- Boğazlardaki VTS sektörlerini ve kanallarını sayabileceksin.
Cihazlar: VHF, DSC, EPIRB, SART, NAVTEX
Deniz haberleşme cihazları beş grupta toplanır:
- VHF telsiz Very High Frequency
- Kısa mesafe sesli haberleşme. Gemi tipi (sabit, güçlü, teknenin anteninden) ve el tipi (portable, taşınabilir) olmak üzere iki türdür.
- VHF/DSC Digital Selective Calling
- Sayısal seçmeli çağrı özellikli telsiz: tek tuşla, kimliğini ve mevkini içeren otomatik çağrı ya da tehlike alarmı gönderir.
- EPIRB Emergency Position Indicating Radio Beacon
- Acil durum mevki gösteren telsiz vericisi: tehlikede kimliği ve mevkiyi uydu üzerinden yayınlar.
- SART Search and Rescue Transponder
- Arama kurtarma radar vericisi: kurtarma teknesinin radarında görünerek yerini belli eder.
- NAVTEX Navigational Telex
- Seyir emniyeti bilgilerinin (seyir ve hava uyarıları) kıyıdan otomatik, yazılı yayını.
El tipi VHF'nin bataryası en fazla 5 yıl kullanılır, süre dolunca değiştirilir. Karanlıkta bulunabilmesi için üzerinde sarı ya da turuncu fosforlu bir şerit bulunur. Teknelerdeki VHF antenlerinin boyu yaklaşık 1 metredir.
El tipi VHF telsizin bataryası en fazla ne kadar kullanılabilir?
- 1 yıl
- 3 yıl
- 5 yıl
- Bozulana kadar
Fonetik alfabe: harfleri karıştırmadan söylemek
Telsizde "B" ile "D", "M" ile "N" kolayca karışır. Bu yüzden çağrı işaretleri ve tekne adları her harf bir kod kelimeyle söylenerek hecelenir: TC = Tango Charlie. Rakamlar da tek tek söylenir: 1234 = bir, iki, üç, dört.
Kanallar: hangi iş hangi kanalda?
VHF'de haberleşme kanal numaralarıyla yapılır. Her kanalın bir kullanım amacı vardır:
| Kanal | Kullanım amacı |
|---|---|
| 16 | Manuel tehlike, emniyet ve rutin çağrı: sürekli dinlenir, çağrı buradan yapılıp buradan cevaplanır |
| 70 | DSC ile otomatik (dijital) çağrı; sesle konuşulmaz |
| 06 | Arama kurtarma çalışmaları |
| 08 | Sahil güvenlik |
| 09 – 10 – 77 | Balıkçıların kendi aralarındaki haberleşme |
| 13 | Seyir emniyeti (köprüden köprüye) |
| 15 – 17 | Gemi dahili ve gemiden gemiye (düşük güç) |
| 67 | Meteorolojik yayınlar |
| 69 | Tersane onarım |
| 72 – 73 | Yatlar ve marinaların kendi aralarındaki haberleşme |
Çağrı işareti, ruhsat ve MMSI
- Çağrı işareti call sign
- VHF ruhsatı alan teknelere Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü tarafından verilen, harf ve rakamdan oluşan kimlik. Türk teknelerinin çağrı işaretleri TA, TB, TC ya da YM harfleriyle başlar. Telsizde daima fonetik alfabeyle söylenir.
- Telsiz ruhsatnamesi
- Teknesinde sabit telsiz bulunan her tekne, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen bir ruhsatname almalıdır.
- Türk Radyo
- Türk sahil radyo istasyonları telsizde "Türk Radyo" olarak çağrılır.
- MMSI Maritime Mobile Service Identity
- DSC'nin kullandığı 9 rakamlı tanınma numarası. Türk teknelerininki 271 ile (ör. 271000700), Türk sahil istasyonlarınınki 00271 ile başlar (ör. 002711000).
MMSI'nin ilk üç rakamı (sahil istasyonlarında iki sıfırdan sonraki üç rakam) ülkeyi gösteren MID kodudur; Türkiye'ninki 271'dir. DSC telsiz satın aldığında MMSI'ni cihaza bir kez girersin; tehlike alarmında bu numara kimliğin olur.
Boğazlar ve Marmara: VTS sektörleri
İstanbul ve Çanakkale boğazları ile Marmara Denizi'nde deniz trafiğini sektörler kontrol eder (Gemi Trafik Hizmetleri, VTS). Geçiş sırasında bulunduğun sektörün istasyonuyla haberleşilir. İzmit, İzmir, Mersin ve İskenderun körfezlerinde de trafik, gemi trafik hizmetleri merkezlerince izlenir.
| Çağrı işareti | Bölge | Kanal |
|---|---|---|
| Sektör Türkeli | Türkeli fener 20 mil açığı ile Anadolu/Rumeli Kavağı hattı | 11 |
| Sektör Kandilli | Anadolu/Rumeli Kavağı hattı ile 15 Temmuz Şehitler Köprüsü arası | 12 |
| Sektör Kadıköy | 15 Temmuz Şehitler Köprüsü ile Ambarlı önleri arası | 13 |
| Sektör Marmara | Ambarlı önleri ile Silivri açıkları arası Marmara Denizi | 14 |
| Sektör Gelibolu | Silivri açıkları ile 1915 Çanakkale Köprüsü arası | 11 |
| Sektör Nara | 1915 Çanakkale Köprüsü ile Kepez Karanfil Burnu arası | 12 |
| Sektör Kumkale | Kepez Karanfil Burnu ile Kumkale 20 mil açığı | 13 |
VHF kullanımı: düğmeler, kanal türleri, sıra
- On/Off
- Açma-kapama.
- Rx / Tx
- Alma / gönderme. Konuş düğmesine (PTT) basınca gönderirsin, bırakınca dinlersin.
- Channel / Ch
- Kanal değiştirme.
- Squelch
- Parazit giderme: sinyal yokken hışırtıyı keser.
- Dimmer
- Ekran aydınlatma ayarı.
- 1W / 25W
- Çıkış gücü: yakına 1 W, uzağa 25 W (sabit gemi telsizinde).
- Dual Watch D/W
- 16 ve bir başka kanalı sırayla dinleme.
- Simplex kanal
- Tek frekanslı kanal: aynı anda yalnız biri konuşur. Gemiden gemiye haberleşmede kullanılır.
- Dublex kanal
- Çift frekanslı kanal. Gemi–kara (sahil istasyonu) haberleşmesinde kullanılır.
Manuel haberleşmede çağrı kanal 16'dan yapılır ve 16'dan cevaplanır; sonra konuşma bir çalışma kanalına taşınır (gemiden gemiye simplex, gemi–kara dublex). Gemi adları ve çağrı işaretleri fonetik alfabeyle belirtilir.
Kim yönetir? Gemi ile sahil istasyonu arasındaki haberleşmeyi sahil istasyonu, iki gemi arasındakini çağrıyı yapan gemi kontrol eder. Öncelik: tehlike, acelelik ve emniyet çağrıları alındığında tüm haberleşme durdurulur.
İki tekne arasındaki telsiz haberleşmesini kim yönetir?
- Büyük olan tekne
- Çağrıyı yapan tekne
- Sahil güvenlik
- Önce susan tekne
GMDSS ve DSC: tek tuşla tehlike alarmı
GMDSS (Küresel Deniz Tehlike ve Emniyet Sistemi), denizde tehlike ve emniyet haberleşmesi için oluşturulan, içinde birçok otomatik haberleşme sistemi bulunan uluslararası kurallardır. Gemiler sefer yaptıkları bölgeye göre sınıflandırılır: A1 deniz alanı VHF sahil istasyonlarının kapsadığı yakın deniz alanıdır ve oradaki haberleşme VHF bandına dayanır.
DSC, GMDSS'in dijital çağrı tekniğidir. DSC ile yapılan her türlü haberleşmede (tehlike, acelelik, emniyet ve rutin) ilk irtibat kanalı, sürekli dinlenmesi gereken kanal 70'tir. DSC cihazı mesaj bilgilerini otomatik oluşturur; kullanıcı yalnızca istenen bilgileri girip çağrıyı hazırlar. GMDSS tehlike mesajları DSC ve uydu sistemleriyle, sesli çağrıya ek olarak otomatik gönderilir.
DSC ile tehlike alarmı
- Kırmızı kapağı kaldır, DISTRESS düğmesine birkaç saniye (çoğu cihazda 5 sn) basılı tut. Zaman varsa önce tehlikenin türünü (yangın, batma, adam kaybı…) menüden seç.
- Cihaz MMSI'ni ve (GPS bağlıysa) mevkini kanal 70'ten yayınlar, cevap gelmezse otomatik tekrarlar.
- Alındı onayı gelince (ya da kısa süre bekledikten sonra) telsiz kendiliğinden kanal 16'ya geçer: MAYDAY sesli mesajını ver.
GMDSS kapsamı dışındaki bir tekne (DSC'si olmayan) tehlike çağrısını ve mesajını manuel olarak kanal 16'dan yapar.
MAYDAY, PANPAN, SECURITÉ: öncelikli çağrılar
| Çağrı | Anlamı | Ne zaman? |
|---|---|---|
| MAYDAY | Tehlike (distress) | Tekne ya da insan hayatı ciddi ve yakın tehlikede: batma, yangın, sürüklenme, çatışma, yan yatma, su alma, karaya oturma, terk etme. |
| PANPAN | Acelelik (urgency) | Şu an tehlike yok ama yakında ciddi bir tehlikeyle karşılaşılabilir: teknede ölümcül hasta, makine arızası. |
| SECURITÉ (okunuşu "sekürite"; İng. security) | Emniyet (safety) | Seyir emniyeti ya da hava ile ilgili uyarı: fırtına ihbarı, başıboş konteyner, sönük fener. |
| MAYDAY RELAY | Tehlike aktarma | Başka bir teknenin tehlike mesajını diğer istasyonlara aktarmak. |
Kalıp hepsinde aynıdır: çağrı türü 3 kez → "This is" (Burası) 1 kez → teknenin adı 3 kez ve çağrı işareti → durumla ilgili bilgi. Tehlike mesajında sırasıyla mevki, tehlikenin niteliği, istenen yardım ve kişi sayısı söylenir; sonunda "over". Tehlike çağrısını alan sahil istasyonu ya da tekne, imkânı varsa bu bilgileri doğrular.
EPIRB, SART ve NAVTEX
- EPIRB
- Tehlikede alarm düğmesine basıldığında ya da denize bırakılınca, ait olduğu teknenin kimlik bilgilerini (adı, çağrı işareti, bayrağı) ve mevkiini otomatik olarak yayınlayan, suda yüzebilen cihaz. Sinyal uydu üzerinden arama kurtarma merkezine ulaşır.
- SART
- Tehlikedeki bir tekne ya da salın mevkini bulmak için kullanılan portatif radar yansıtıcı-verici. Kurtarma teknesinin radarı onu uyarınca yanıt verir; sinyali radar ekranında halka / nokta dizisi şeklinde görünür, merkeze en yakın nokta SART'ın yeridir.
- NAVTEX
- Seyir emniyetini tehlikeye düşürebilecek durumlara Deniz Emniyet Bilgileri (MSI) denir; bunlar kıyıdan gemilere NAVTEX sistemiyle yayınlanır. Almak için teknede NAVTEX alıcısı kullanılır. Sürekli A1 deniz alanında çalışan bir gemide 1 adet NAVTEX cihazı bulundurulması zorunludur.
NAVTEX frekansları
490 kHz: Türkçe (ulusal) yayınlar
518 kHz: İngilizce (uluslararası) yayınlar
Her istasyon 4 saatte bir, 10 dakika yayın yapar.
NAVTEX mesaj harfleri
A seyir uyarıları · B meteorolojik uyarılar · D arama kurtarma · E meteorolojik raporlar · F kılavuzluk · G AIS raporları
Türkiye'de arama kurtarma organizasyonunun başında Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ana Arama Kurtarma Koordinasyon Merkezi (AAKKM) bulunur. EPIRB alarmları ve tehlike çağrıları Türkiye arama kurtarma sorumluluk sahasında buraya ulaşır.
Radar ekranında merkezden dışa doğru bir nokta dizisi görüyorsun. Bu hangi cihazın sinyalidir?
- SART
- EPIRB
- NAVTEX
- DSC
Hızlı tekrar kartı
| Konu | Bilgi |
|---|---|
| VHF anten boyu | Yaklaşık 1 metre |
| El tipi VHF batarya ömrü | En fazla 5 yıl |
| Manuel tehlike / çağrı kanalı | Kanal 16 |
| DSC dijital çağrı kanalı | Kanal 70 |
| Arama kurtarma / sahil güvenlik | Kanal 06 / Kanal 08 |
| Yatlar ve marinalar | Kanal 72 – 73 |
| Türk teknelerinin çağrı işareti | TA, TB, TC, YM |
| Tekne MMSI | 9 rakam, Türk teknelerinde 271 ile başlar |
| Sahil istasyonu MMSI | 00271 ile başlar |
| NAVTEX Türkçe / İngilizce | 490 kHz / 518 kHz |
| NAVTEX yayın düzeni | 4 saatte bir, 10 dakika |
| A1 bölgesinde NAVTEX | 1 adet zorunlu |
| A1 deniz alanı frekans bandı | VHF |
| Arama kurtarma koordinasyonu | AAKKM |
| Öncelik sırası | MAYDAY (tehlike) → PANPAN (acelelik) → SECURITÉ (emniyet); aktarma: MAYDAY RELAY |
Kaynak: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Kısa Mesafe Telsiz Eğitim Dokümanı. DSC tehlike düğmesi ve MMSI türleri gibi ek açıklamalar genel GMDSS uygulamasına göredir; cihazının kullanım kılavuzunu da oku.
Kendini test et
Önce kartlarla hatırlamayı dene, sonra testi çöz.