Modül 11

İlk Yardım

Denizde ambulans birkaç dakikada gelmez. İlk dakikalarda ne yaptığın, çoğu zaman sonucu belirler. Bu modül, teknede en sık karşılaşacağın durumlarda doğru sırayı ve doğru eli öğretir.

≈ 40 dk14 şekil2 etkileşimli çalışma38 soru · 34 kart

Neden önemli: ilk dakikalar senin elinde

Bu modülün sonunda

  • Bilinci olmayan birinde güvenlik → bilinç → yardım → hava yolu → solunum sırasını ezbere uygulayabileceksin.
  • Güncel kılavuza göre 30 bası + 2 nefes, dakikada 100–120, 5–6 cm derinlikte kalp masajı yapabileceksin.
  • Soluyan ama bilinçsiz kişiyi derlenme (koma) pozisyonuna getirebileceksin.
  • Kanama, yara, kırık, çıkık, burkulma, yanık ve zehirlenmede ilk müdahaleyi ve yapılmaması gerekenleri sayabileceksin.
  • Boğulma, hipotermi ve sıcak çarpmasında denize özgü tuzakları (ani ısıtma, ikinci boğulma) açıklayabileceksin.

İlk yardım nedir, acil tedaviden farkı ne?

İlk yardım, aniden hastalanan ya da kaza geçiren birine, olay yerinde eldeki imkânlarla ve ilaç kullanmadan yapılan müdahaledir. Amaç tedavi etmek değil; kişinin durumunun kötüleşmesini önlemek ve profesyonel yardım gelene kadar hayatta kalmasını sağlamaktır.

İlk yardım

Herkes yapabilir. İlaçsız. Olay yerinde, eldeki malzemeyle. Hedef: yaşamı sürdürmek, kötüleşmeyi önlemek.

Acil tedavi

Doktor, hemşire, paramedik gibi sağlık personeli yapar. Ağızdan, deri altına veya damara ilaç verilebilir. Hedef: tedavi.

Neden bu kadar önemli? Kazalardaki ölümlerin yarıdan fazlası ilk dakikalarda gerçekleşir. Doğru ve zamanında yapılan basit bir ilk yardım bu ölümlerin önemli kısmını önler. Toplumda eğitimli kişi sayısı az olduğu için, teknedeki kişinin sen olman büyük fark yaratır.

İyi bir ilk yardımcı

  • Soğukkanlı ve telaşsızdır: panik, yanlış karar demektir.
  • Hızlı ama aceleci değildir: doğru kararı çabuk verir.
  • Yaratıcıdır: atel yoksa kürek sapı, katlanmış harita ya da minderle kırığı sabitler.
  • Çevresini yönetir: "Sen 112'yi ara, sen battaniye getir" diye tek tek görev verir.
  • Temel anatomi ve fizyoloji bilir: sağlıkçı kadar olmasa da vücudun nasıl çalıştığını anlar.

Teşhis, müdahale, taşıma: üç temel ilke

İlk yardımın üç ilkesi: teşhis, müdahale, taşıma 1 · Teşhis Ortam güvenli mi? Ne oldu, kaç kazazede var? Bilinç · solunum · nabız Kanama var mı? 2 · Müdahale Önce hayati olan (ABC) Zamanında Zarar vermeden Gerektiği kadar 3 · Taşıma Uygun teknikle Uygun sağlık kuruluşuna Durumu izleyerek Bilgiyi eksiksiz aktar
Şekil: Önce durumu anla, sonra doğru müdahaleyi yap, en son kazazedeyi uygun şekilde sağlık kuruluşuna ulaştır. Can salına veya tekneye alınan her kazazedede ilk bakılacak üç şey: solunum, nabız, şuur.

Can kurtarma araçlarında ve teknede ilk yardım çantası bulunur; yerini ve içeriğini seyirden önce bil. Kursun saydığı ilkeleri, olay anındaki akışa göre gruplarsak:

Olay yeri

Önce kendi ve kazazedenin güvenliği. Kaza yerini işaretle. Paniği önle, kalabalığı dağıt, sakin ol. Temiz hava sağla.

Kazazede

Uygun pozisyon ver. Solunum yoksa suni solunum, nabız da yoksa kalp masajı. Kanamayı durdur. Şoku önle, sıkı giysileri gevşet, sıcak tut, yaraları sar, dinlendir.

Tutum

İyice muayene et. Hızlı, sakin ve gerektiği kadar müdahale et. Bilinci kapalı olana yiyecek-içecek verme. Emin olmadığın bir şeyde ısrar etme.

Görev ve sorumlulukların

  • İlk yardımın insanlık görevi olduğunu bil; ama kendi can güvenliğini asla tehlikeye atma.
  • Olayı hızla değerlendir, profesyonel ekibe bilgiyi eksiksiz aktar (ne oldu, ne zaman, ne yaptın).
  • Kazazedeyi yatıştır, güven ver. Kimliğini ve değerli eşyasını koru.
  • Olay yerinde bir sağlık personeli varsa onun yardımcısı ol.
  • Çevrendeki (ve rotandaki) sağlık kuruluşlarını tanı; ilk yardımdaki yenilikleri takip et.

Kazazedeye müdahale ederken olay yerine bir doktor geliyor. Ne yaparsın?

  1. Başladığın işi bitirene kadar doktoru bekletirsin.
  2. Olay yerinden ayrılırsın; artık senin sorumluluğun kalmadı.
  3. Yaptıklarını aktarır, doktorun yardımcısı olarak devam edersin.
  4. Doktorla birlikte ikiniz ayrı ayrı müdahale edersiniz.
Sağlık personeli geldiğinde ilk yardımcı bilgiyi eksiksiz aktarır ve onun yardımcısı konumuna geçer. Ayrılmak da, yönetimi bırakmamak da kazazedenin aleyhinedir.

Öncelik sırası: ABC ve beynin 3–4 dakikası

Kazazedeyi değerlendirirken sıra hep aynıdır. Kursun ve sınavın dili ABC'dir:

A · Hava yolu Airway
Solunum yolunun açık olması. Bilinçsiz kişide dil geriye düşüp yolu tıkayabilir.
B · Solunum Breathing
Kişinin nefes alıp vermesi. Yoksa suni solunum gerekir.
C · Dolaşım Circulation
Kalbin çalışması ve kanın dolaşması; kanama varsa durdurulması.

Neden bu sıra? Beyin oksijensiz kalmaya en az dayanan organdır. Solunum durunca beyin hücreleri yaklaşık 3 dakika içinde ölmeye başlar; 3–4 dakikayı aşan oksijensizlikte hasar kalıcı hâle gelir ve tedaviyle geri döndürülemez.

Oksijensiz geçen süre ve beyin hasarı Solunum/dolaşım durduktan sonra geçen süre 0–3 dkbeyin henüz dayanır 3–4 dkhasar 4 dk ve sonrasıkalıcı beyin hasarı, ölüm riski her dakika artar 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 dk Ambulansın/botun gelişi: çoğu zaman 8 dk ve üzeri, denizde çok daha uzun Aradaki boşluğu senin yaptığın solunum ve kalp masajı doldurur
Şekil: Profesyonel yardım gelene kadar geçen süre, beynin dayanabileceği süreden uzundur. Tam bu yüzden ilk yardımda öncelik solunumu ve dolaşımı sürdürmektir.

Kursun özetiyle yapılacaklar sırası: solunum durmuşsa hava yolunu açıp suni solunum; kalp de durmuşsa kalp masajı; kanama varsa doğrudan baskı; şok belirtisi varsa sırtüstü yatırıp bacakları hafifçe yükseltmek (baş gövdeden aşağıda) ve sıcak tutmak.

Solunumu duran bir kişide beyin hücreleri yaklaşık ne kadar sürede zarar görmeye başlar?

  1. 30 saniye
  2. 3–4 dakika
  3. 10–15 dakika
  4. 30 dakika
Beyin oksijensizliğe en duyarlı organdır: yaklaşık 3 dakikada hücreler ölmeye başlar, 3–4 dakikayı aşınca hasar kalıcılaşır. Bu yüzden önceliğimiz solunumdur. 10–15 dakika, soğuk suda kalp ve beynin soğumaya başladığı süreyle karıştırılmamalı.

Bilinci olmayan kazazede: adım adım akış

Paniğin ilacı ezber bir sıradır. Aşağıdaki akış, güncel Temel Yaşam Desteği (Sağlık Bakanlığı / Avrupa Resüsitasyon Konseyi, ERC) sırasını izler. Her adımı tıklayarak ilerle; sonra "Sıralama oyunu" ile sırayı ezberden kur.

Hava yolunu açmak: baş geri, çene yukarı

Baş geri–çene yukarı manevrasıyla dilin hava yolundan uzaklaşması Bilinçsiz, baş düz/önde soluk borusu Dil geriye düşer → yol kapanır Baş geri – çene yukarı hava alın geriye çene yukarı Dil öne gelir → yol açılır
Şekil: Bilinçsiz kişide kaslar gevşer ve dil boğazın arkasına düşer. Bir el alında başı geriye iter, diğer elin iki parmağı çenenin kemikli kısmından yukarı kaldırır; dil öne gelir, hava yolu açılır. (Boyun yaralanması şüphesinde başı mümkün olduğunca az hareket ettir.)

Yanıt vermeyen kişinin hava yolunu açtın. Göğsü düzenli kalkıp iniyor, rahat soluyor. Ne yaparsın?

  1. Hemen kalp masajına başlarsın.
  2. Kendine gelsin diye su içirirsin.
  3. Oturtup sırtına vurursun.
  4. Derlenme (koma) pozisyonuna alır, 112'yi aratır ve solunumunu izlersin.
Soluyan ama bilinci kapalı kişi yan yatırılır: dil ve kusmuk hava yolunu tıkamaz. Soluyan kişiye kalp masajı yapılmaz; bilinci kapalı kişiye ağızdan hiçbir şey verilmez.

Kalp masajı: 30 bası, 2 nefes, dakikada 100–120

Kalp durduğunda beyne kanı ancak senin göğüs basıların taşır. Güncel kılavuzlara göre (Türkiye Sağlık Bakanlığı ilk yardım eğitimleri, ERC ve AHA kılavuzları; 2025 güncellemelerinde de bu değerler aynı kaldı) yetişkinde:

NeGüncel kural (yetişkin)
NereyeGöğsün ortası: göğüs kemiğinin alt yarısı. Kaburga uçlarına ve mide üstüne basma.
NasılBir elin avuç içi kökü, diğer el üstte, parmaklar kenetli ve göğüsten kalkık. Kollar dik, omuzlar ellerin tam üstünde; gücü gövdenden ver.
Derinlik5–6 cm; her basıdan sonra göğsün tamamen geri gelmesine izin ver.
HızDakikada 100–120 bası.
Oran30 bası : 2 nefes. Nefesler için ara 10 saniyeyi geçmesin.
BaşlangıçKalbi durmuş yetişkinde doğrudan göğüs basısıyla başla. (Boğulma ve çocuklarda önce 5 kurtarıcı nefes; bkz. aşağı.)
Ne zamana kadarYardım gelene, kişi normal solumaya başlayana veya sen tükenene kadar. İki kişiyseniz her 2 dakikada bir yer değiştirin.
Kalp masajında el pozisyonu ve vücut duruşu Üstten: ellerin yeri Göğsün ortası: göğüs kemiğinin alt yarısı göğüs kemiği kaburga kavsi: buraya basma Yandan: vücut duruşu kazazede omuzlar ellerin tam üstünde, kollar dik 5–6 cm 100–120 / dk 30 bası : 2 nefes
Şekil: Solda ellerin yeri: göğüs kemiğinin alt yarısı, meme başları hizasının hemen altı. Sağda duruş: kazazedenin yanında diz çök, kollarını kilitle, omuzlarını ellerinin tam üstüne getir ve gövde ağırlığınla dik bas.

Yetişkinde güncel kılavuzlara göre doğru kalp masajı hangisidir?

  1. 30 bası, 2 nefes; dakikada 100–120; 5–6 cm derinlik
  2. 15 bası, 2 nefes; dakikada 60–80; 2–3 cm derinlik
  3. 5 bası, 1 nefes; dakikada 100; 10 cm derinlik
  4. 30 bası, 2 nefes; dakikada 150–180; 3 cm derinlik
Güncel kural: 30:2, dakikada 100–120, 5–6 cm. Çok yavaş basmak beyne yetersiz kan gönderir; çok hızlı basmak kalbin dolmasına izin vermez ve derinlik azalır. 15:2 eski materyallerde görülür.

Suni solunum: ağızdan ağıza, ağızdan buruna, bebekte ikisi birden

Solunum sistemi burun, ağız, soluk borusu, bronşlar ve akciğerlerden oluşur; havadaki oksijen akciğerde kana geçer ve dolaşımla tüm vücuda taşınır. Hava yolu açık değilse bu zincir kopar. Solunum yardımı gerektirebilecek durumlar: hava yolu tıkanması, zehirlenme, göğüs/akciğer yaralanması, boğulma, elektrik çarpması, yanık ve şok.

  1. Kazazedeyi sırtüstü yatır; kemer, kravat, yaka gibi sıkı şeyleri gevşet.
  2. Bir el alında, diğer elin parmakları çenede: baş geri–çene yukarı. Ağızda görünen yabancı cisim varsa temiz bir bezle çıkar.
  3. Alnındaki elin baş ve işaret parmağıyla burnu kapat. Normal bir nefes al, dudaklarınla kazazedenin ağzını tamamen kapat.
  4. Göğsü kalkacak kadar, yaklaşık 1 saniye üfle. Ağzını çek, göğsün inmesini izle; sen de yeniden nefes al.
  5. İkinci nefesi ver. Sonra hemen 30 göğüs basısına dön (30:2).
Üç suni solunum yöntemi Ağızdan ağıza Burun parmakla kapatılır, ağız ağızla örtülür. Yetişkin, standart yöntem Ağızdan buruna Ağız kapatılır, nefes burundan verilir. Ağız yaralı / açılamıyorsa Ağız + burun birlikte Bebeğin ağzı ve burnu birlikte ağza alınır. Bebek / küçük çocuk
Şekil: Kesikli çizgi, senin dudaklarının kapattığı alanı gösterir; mavi dolgu, parmaklarınla kapattığın yeri. Hava hangi delikten kaçabiliyorsa orası kapatılmalıdır.

Çocuk ve bebekte kalp durması çoğunlukla solunum sorunundan kaynaklanır; bu yüzden önce 5 kurtarıcı nefes verilir, sonra basıya geçilir. Bebekte bası iki parmakla (≈ 4 cm), çocukta bir veya iki elle (≈ 5 cm, göğsün üçte biri) yapılır; nefesler daha küçük, sadece göğsü kaldıracak kadardır.

Kazazede 1 yaşında bir bebek. Suni solunumu nasıl yaparsın?

  1. Sadece ağzından, burnunu kapatarak
  2. Sadece burnundan, ağzını kapatarak
  3. Ağzını ve burnunu birlikte ağzına alarak
  4. Bebeklere suni solunum yapılmaz, yalnızca kalp masajı
Bebek ve küçük çocukta yüz küçük olduğu için ağız ve burun birlikte ağza alınır. Ağızdan buruna yöntem, yetişkinde ağız kullanılamadığında tercih edilir.

Şuur kaybı ve derlenme (koma) pozisyonu

Bilinci kapalı ama soluyan kişi sırtüstü bırakılırsa dili geriye kayabilir veya kusmuğu soluk borusuna kaçabilir. Bunu önleyen yan yatış pozisyonuna derlenme, koma ya da yarı yüzüstü pozisyon denir. Önce solunumu kontrol et; soluma durmuşsa suni solunum ve KPR, kanama varsa durdur, ağızdaki yabancı maddeleri çıkar, sıkı giysileri gevşet. Sonra:

Derlenme pozisyonuna getirmenin dört adımı 1 Yakın kolu dik açıyla yukarı aç, avuç yukarı 2 Uzak elin tersini yakın yanağına daya 3 Uzak dizi kır, ayak tabanı yerde 4 Dizden çekip kendine çevir; üst diz dik açıda
Şekil: Üstten görünüş; sen kazazedenin sağ tarafında (şekilde sağda) diz çökmüşsün. Mavi: o adımda hareket ettirilen uzuv. Sonuçta kişi yan yatar, üstteki bacağı kalça ve dizden dik açıyla bükülüdür ve devrilmesini önler; eli yanağının altında başı hafif geride tutar, ağız yere doğru bakar ki sıvılar dışarı aksın.
  • Hangi yana yatırdığın önemli değildir; önemli olan dengeli yan yatış, açık hava yolu ve ağzın aşağı bakmasıdır. (Kursun tarifi: sağa yatır, üstteki sol bacağı karnına doğru yarıya kadar çek, alttaki sağ kolu dışarı uzat, sol eli yüzün yanına getir.)
  • Üstünü ört, yalnız bırakma, solunumu düzenli aralıklarla kontrol et. Soluma durursa hemen sırtüstü çevir ve KPR'ye başla.
  • Bilinci kapalı kişiye yiyecek, içecek ya da ilaç verilmez (kursun ifadesiyle "içecek ve morfin verilmez").

Kanamalar: doğrudan baskı ve şokla mücadele

Kanın damar dışına çıkmasına kanama denir. Sağlıklı bir yetişkinde 5–7 litre kan vardır; bunun 1,5–2 litresinin kısa sürede kaybı hayati tehlike yaratır. Nedenleri: doku yaralanmaları, kırık-çıkık-burkulmalar, düşme ve çarpma, ani basınç değişimi (ör. dalışta), hastalıklar.

Toplam kan hacmi ve hayati tehlike yaratan kayıp Yetişkinde toplam kan: 5–7 litre (her kutu ≈ 1 litre) 1 L 0,5 Ani 1,5–2 L kayıp → hayati tehlike Dış kanamada sıra: 1 Doğrudan baskı 2 Kalp seviyesi üstüne kaldır 3 Yatır, ısıt, şoku önle
Şekil: Toplam kanın yaklaşık üçte birinin hızla kaybı ölümcül olabilir. Bu yüzden ilk yardımcının görevi kan kaybını hemen durdurmaktır.

Dış kanamada

  • Eldiven (yoksa poşet) giy. Yaranın üstüne temiz bir bez veya steril gazlı bez koyup avuçla sıkıca bastır; kan bezden sızarsa bezi kaldırma, üstüne yenisini ekle.
  • Kırık yoksa yaralı uzvu kalp seviyesinin üstüne kaldır. Sonra bezi sargıyla sabitle.
  • Kol veya bacakta doğrudan baskıyla durmayan, fışkıran bir kanamada turnike yaranın 5–7 cm üstüne uygulanır ve uygulama saati not edilir; bir kez uygulanan turnikeyi ilk yardımcı gevşetmez.

İç kanamada

Dışarıdan görünmez; solukluk, soğuk-nemli cilt, hızlı ve zayıf nabız, susuzluk hissi ve huzursuzluk (şok belirtileri) düşündürür. Hayati bulguları sık aralıklarla kontrol et. Kazazedeyi sırtüstü yatır, başını yana çevir ki kusar veya öksürürse kan soluk borusuna kaçmasın. Ağızdan bir şey verme, sıcak tut, hızla sağlık kuruluşuna ulaştır.

Güvertede bir tayfanın önkolu derin kesildi, kan yoğun akıyor. İlk hareketin ne olmalı?

  1. Yaraya tentürdiyot dökmek
  2. Temiz bezle yaranın üzerine doğrudan ve sıkıca bastırmak
  3. Hemen turnike bağlamak
  4. Yarayı suyla uzun süre yıkamak
Dış kanamada ilk ve çoğu zaman yeterli yöntem doğrudan baskıdır; ardından uzuv kaldırılır. Turnike, baskıyla durmayan ciddi uzuv kanamasında son çaredir. Kanayan yaraya antiseptik dökmek ya da uzun uzun yıkamak zaman kaybettirir.

Yaralar: açık mı kapalı mı?

Kesik, darbe veya yanık gibi nedenlerle cildin ve altındaki dokunun bütünlüğünün bozulmasına yara denir. Cilt sağlam ama alttaki doku zedelenmişse kapalı yara (ör. ezilme, morluk), cilt de açılmışsa açık yara söz konusudur.

Kapalı ve açık yaranın deri kesiti Kapalı yara Cilt sağlam, altında ezilme ve iç kanama Açık yara Cilt açık: dış kanama + enfeksiyon riski deri alt deri yağ/kas
Şekil: Kapalı yarada kan dokunun içinde birikir (şişlik, morluk); açık yarada dışarı akar ve mikroplar içeri girebilir.

Yap

  • Kazazedeyi mümkünse oturt; ellerini iyice yıka, eldiven giy.
  • Yaranın üstündeki giysiyi uygun şekilde aç veya kes.
  • Yaranın çevresini içten dışa doğru temiz su veya sabunlu suyla temizle.
  • Steril gazlı bezle üstüne bastır, sargıyla sar.
  • Mümkünse yaralı bölgeyi kalpten yukarıda tut.
  • Şişlik ve ağrıya karşı havluya sarılı buz torbası koy.

Yapma

  • Yaraya saplanmış cismi (olta iğnesi, tahta kıymığı, cam) çıkarma; etrafını destekleyerek sabitle.
  • Oluşmuş kan pıhtılarını yerinden oynatma.
  • Yaraya tentürdiyot, antiseptik sıvı, toz ilaç sürme.
  • Buzu çıplak cilde doğrudan koyma.

Kırık, çıkık, burkulma: sabitle ve kıpırdatma

Kemik bütünlüğünün doğrudan veya dolaylı darbeyle bozulmasına kırık, eklemi oluşturan kemiklerin yerinden çıkmasına çıkık, eklem bağlarının zorlanıp gerilmesi veya yırtılmasına (eklemin kısmen ve geçici olarak çıkıp yerine dönmesi) burkulma denir. Üçünü olay yerinde birbirinden ayırmak çoğu zaman mümkün değildir; kesin tanı röntgenle konur. Bu yüzden ilk yardımda üçüne de kırık varmış gibi davranılır.

Kapalı ve açık kırık; kırığın üst ve alt eklemiyle birlikte atelle sabitlenmesi Kapalı (basit) kırık Cilt sağlam Açık (bileşik) kırık Kemik cildi deler: dış kanama Atelle sabitleme (alt bacak kırığı) diz (üst eklem) ayak bileği (alt eklem) kırık Atel (tahta, kürek, katlı minder) iki yanda; bağlar kırığın üstünde ve altında, tam kırığın üzerinde değil.
Şekil: Kırık uçları bıçak gibi keskindir ve damar-sinir kesebilir. Sabitlemede kırık kemiğin üstündeki ve altındaki eklemler de hareketsiz kalmalıdır.
KırıkÇıkıkBurkulma
Ne olur?Kemik bütünlüğü bozulur. Kapalı: cilt sağlam (iç kanama, şekil bozukluğu, hassasiyet). Açık: cilt yırtık (iç + dış kanama).Eklemi oluşturan kemikler yer değiştirir; eklem bağları ve kapsülü yaralanır.Eklem bağları gerilir veya yırtılır; eklem geçici olarak kısmen çıkıp döner.
BelirtilerAğrı, şişlik, şekil bozukluğu, anormal hareketAğrı, şişlik, morluk, hareket kısıtlılığı, şekil bozukluğuAğrı, hassasiyet, şişlik, morluk, hareket kısıtlılığı
İlk yardımSarsma, hareket ettirme; olduğu yerde sabitle. Kanamayı durdur, sıcak tut, kapalı kırıkta buz.Yerine oturtmaya çalışma. Bulunduğu pozisyonda sabitle, kalp seviyesinin üstüne kaldır, buz.Kıpırdatma, masaj yapma; ilk 24 saat soğuk uygula, bileği yastıkla yükselt, sabitle.
  • Giysi çıkarmak gerekirse önce sağlam taraf, sonra yaralı taraf çıkarılır; gerekiyorsa giysi dikiş yerinden sökülür veya kesilir.
  • Koşullar uygunsa ilk müdahale kırığın olduğu yerde yapılır; sabitledikten sonra kazazede en kısa sürede sağlık kuruluşuna ulaştırılır.
  • Burkulma gibi görünen her yaralanma çıkık veya kırık olabilir; mutlaka sağlık kuruluşuna gönder.

Omzu çıkmış görünen bir arkadaşın "Hemen yerine oturt, geçer" diyor. Doğru davranış hangisi?

  1. Kolu hızla çekip yerine oturtmak
  2. Omza sıcak uygulayıp masaj yapmak
  3. Kolu serbest bırakıp hareket ettirmesini istemek
  4. Olduğu pozisyonda sabitleyip buz uygulamak ve sağlık kuruluşuna ulaştırmak
Çıkık yerine oturtulmaya çalışılmaz: aynı yerde kırık olabilir, damar ve sinir zedelenebilir. Bulunduğu pozisyonda sabitlenir, mümkünse kalp seviyesi üstüne kaldırılır, buz uygulanır.

Yanıklar: soğut, örtme, sürme

Yüksek ısı, aşırı soğuk, kimyasal madde veya elektrik sonucu deri bütünlüğünün bozulmasına yanık denir. Önemini iki şey belirler: ne kadar geniş ve ne kadar derin olduğu. Vücut yüzeyinin yaklaşık %20'sini kaplayan yanıklar hayati tehlike doğurur. Yanıkta yalnız deri etkilenmez: sıvı kaybı dolaşımı ve kan hücrelerini bozar, böbrekler ve metabolizma zarar görebilir, açılan deri enfeksiyona kapı aralar.

Birinci, ikinci ve üçüncü derece yanığın derinliği deri (epidermis) alt deri (dermis) yağ/kas 1. derece Kızarık, ağrılı, kabarcık yok (ör. güneş yanığı) 2. derece Su dolu kabarcık, çok ağrılı (kabarcığı patlatma) 3. derece Beyaz/kömürleşmiş, derin; sinirler yandığı için ağrısız olabilir
Şekil: Derece arttıkça hasar derine iner. 5 cm'den büyük ikinci derece yanık ile her üçüncü derece yanık mutlaka sağlık kuruluşuna gönderilir.

Yap

  • Kazazedeyi ısı kaynağından uzaklaştır; ABC'yi kontrol et. Bilinci kapalıysa hava yolunu açık tut.
  • Yanığı hemen soğuk (serin, buzlu değil) akan suyla soğut; güncel öneri en az 20 dakika.
  • Takıları çıkar, sıkı giysileri gevşet (şişmeden önce). Kaynar suyla ıslanmış giysileri çıkar.
  • Kol-bacak yanığını şişmeye karşı yukarı kaldır; kazazedeyi yanık yer zemine değmeyecek şekilde yatır.
  • Geniş yanığı steril bez veya steril parafinli gazlı bezle gevşekçe ört (temiz streç film de olur). Şoku önle.
  • Bilinci açıksa sıvı kaybını karşılamak için su veya sıvı içecek ver.

Yapma

  • Yanık bölgeye çıplak elle dokunma.
  • Kabarcıkları patlatma, yanık deriden parça koparma.
  • Vücuda yapışmış giysiyi çekip çıkarma; yanan giysiyi yapışmayan yerlerinden keserek çıkar.
  • Losyon, kolonya, diş macunu, yoğurt, yağ sürme.
  • Pudra gibi sıvı emici maddeler dökme; buz koyma.

Kaynar su dökülen elin üzerinde su dolu kabarcıklar oluştu. Hangisi doğrudur?

  1. Uzun süre serin akan suyla soğutmak, kabarcıklara dokunmadan gevşekçe örtmek
  2. Kabarcıkları iğneyle patlatıp suyunu boşaltmak
  3. Üzerine yoğurt veya diş macunu sürmek
  4. Üzerine doğrudan buz koymak
Su dolu kabarcık ikinci derece yanıktır; kabarcık doğal bir koruyucu örtüdür, patlatılmaz. Serin suyla soğutma ağrıyı ve hasarın derinleşmesini azaltır. Yoğurt, diş macunu ve buz dokuya zarar verir ve enfeksiyon riskini artırır.

Zehirlenmeler: yol neyse müdahale ona göre

Vücuda giren bir maddenin normal işlevleri bozmasına zehirlenme denir. Bilinmeyen bir maddenin zehirli olduğunu varsay. Genel belirtiler: bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı. Teknede tipik kaynaklar: yakıt ve yağ, temizlik kimyasalları, egzoz gazı (karbonmonoksit), bozuk yiyecek, zehirli balık ve deniz canlıları.

Zehirlenmenin üç yolu ve her birinde ilk hareket Sindirim yolu ağızdan alınan Kusturma. Ağzı suyla çalkala, bilgileri topla, 112 / 114 Solunum yolu gaz, duman Temiz havaya çıkar. Önce kendini koru; yarı oturur pozisyon Cilt yolu deriye bulaşan 15–20 dk bol suyla yıka. Bulaşmış giysiyi çıkar, eldivenle çalış
Şekil: Üç yolun ortak noktası: yaşam bulgularını (ABC) değerlendir, bilinci kapalıysa derlenme pozisyonu ver ve tıbbi yardım iste. Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) 114'ten tavsiye alınabilir; acil durumda 112.
  • Bilinci ve yaşam bulgularını değerlendir; bulantı, kusma, ishal gibi belirtileri izle.
  • Ağız zehirle temas ettiyse suyla çalkalat; ele bulaştıysa sabunlu suyla yıka.
  • Kusturmaya çalışma; özellikle yakıcı (asit, baz, çamaşır suyu) veya petrol ürünü yutulduysa asla kusturma — geri gelirken ikinci kez yakar veya akciğere kaçar.
  • Bilinç kaybı varsa koma pozisyonu ver, üstünü ört.
  • Bilgileri topla ve not et: hangi madde, ne kadar, saat kaçta bulundu, ilaç veya uyuşturucu kullanıyor mu, çevrede hangi ilaçlar var. Ambalajı yanına al.
  • Önce kendini koru: kapalı alana (makine dairesi, kamara) maskesiz girme; ıslak bez veya maske kullan, ortamı havalandır.
  • Kazazedeyi temiz havaya çıkar veya kapı-lombar açarak havalandır.
  • ABC'yi değerlendir; bilinci açıksa yarı oturur pozisyonda tut, kapalıysa koma pozisyonu.
  • Tıbbi yardım iste (112).
  • Yaşam bulgularını değerlendir.
  • Kendi ellerinin zehirle temasını önle (eldiven).
  • Zehir bulaşmış giysileri çıkar.
  • Deriyi 15–20 dakika bol suyla yıka.
  • Tıbbi yardım iste (112).

Bir çocuk teknede bidondaki benzinden yuttu. Bilinci açık. Ne yapmamalısın?

  1. 112'yi aramak
  2. Ağzını suyla çalkalatmak
  3. Parmakla kusturmaya çalışmak
  4. Bidonu ve saati not etmek
Zehirlenmede kusturulmaya çalışılmaz. Petrol ürünleri ve yakıcı maddeler geri gelirken yemek borusunu tekrar yakar, akciğere kaçarsa ağır zatürreye yol açar.

Boğulma: önce nefes, sonra da hastane

Boğulmada asıl sorun oksijensizliktir. Suda kısa kalmış ve vücut ısısı fazla düşmemiş kişi çoğu zaman kendiliğinden toparlanır. Ama yüzü ve dudakları morarmış (siyanoz), uyuşmuş, soluması zayıf olabilir.

  • Solumuyorsa: hava yolunu aç ve 5 kurtarıcı nefesle başla; yanıt yoksa 30 bası + 2 nefes. Tekneye alır almaz, hatta mümkünse sığ suda başla.
  • Soluyor ama zayıfsa: bilinci açıksa derin nefes alıp öksürmesini iste; su öksürükle kendiliğinden gelir. Bilinci kapalıysa derlenme pozisyonu.
  • Akciğerden su boşaltmaya çalışma (ters çevirme, karnına bastırma). Zaman kaybettirir, kusmaya ve aspirasyona yol açar.
  • Sıcak tut: ıslak giysileri çıkar, kurulayıp battaniyeye sar (hipotermi sıklıkla eşlik eder).
Sudan kurtarıldıktan sonraki saatlerde gecikmiş solunum sıkıntısı riski Kurtarıldı 72 saat İyi görünebilir, konuşabilir, yürüyebilir… …ama akciğere kaçan tuzlu su akciğer dokusunu bozar; sıvı akciğere dolarak saatler, en çok ~3 gün içinde "ikinci boğulma" gelişebilir. Öksürük, nefes darlığı, köpüklü balgam, göğüs ağrısı, aşırı halsizlik → hemen hastane
Şekil: Deniz suyu yutmuş veya solumuş, bir süre bilinci gitmiş ya da kurtarma sırasında zorlanmış herkes, iyi görünse bile doktor muayenesinden geçmelidir.

Denizden çıkarılan ve nefes almayan bir kazazedede güncel kılavuza göre ilk ne yapılır?

  1. Ayaklarından tutup ters çevirerek suyunu boşaltmak
  2. Hava yolunu açıp 5 kurtarıcı nefes vermek, sonra 30:2 KPR
  3. Sıcak içecek vermek
  4. Hemen derlenme pozisyonuna almak
Boğulmada kalp, oksijensizlik yüzünden durur; bu yüzden önce oksijen verilir: 5 kurtarıcı nefes, ardından 30:2. Su boşaltmaya çalışmak zaman kaybıdır. Derlenme pozisyonu soluyan kişi içindir; bilinci kapalı kişiye içecek verilmez.

Hipotermi: yavaş ısıt, ani hareket yok

Hipotermi, vücut iç ısısının aşırı düşmesidir. Denizde ısı kaybı en büyük tehlikedir: su, ısıyı havadan kat kat hızlı çeker. Deri hemen soğusa da kalp ve beynin soğuması yaklaşık 10–15 dakika sonra başlar. Hipotermi kişiyi doğrudan öldürebilir ya da güç kaybıyla boğulmaya yol açar. Vücut önce titreyerek ısı üretir; kursa göre ısı kaybı sürdükçe bu, toplam üç kez tekrarlanır. Üçüncüden sonra kurtarılan kazazede en ufak yanlış müdahalede kaybedilebilir.

Soğuk suda hipoterminin dört evresi Soğuk suya düştükten sonra (kursun evreleri) 1 · Başlangıç ilk 2–3 dk 2 · Kısa dönem 3–15 dk 3 · Uzun dönem 30 dk ve üzeri 4 · İleri dönem kurtarma sonrası Ani soğuk şoku: nefes kesilir, hızlı soluma, su yutma Kaslar soğur, kol-bacak tutmaz, yüzme biter: "birinci boğulma" Sürekli soğuma: iç ısı düşer, bilinç bulanır, titreme durabilir Kurtarma sonrası çöküş, "ikinci boğulma", ani kalp durması Vücut iç ısısı: 37 °C normal 35–32 hafif 32–28 orta 28 altı ağır Tıbbi tanım: iç ısı 35 °C'nin altına inince hipotermi. Kurs "37°'nin altı" der; bu, soğumanın başladığı sınırdır.
Şekil: Evreler zaman içinde ilerler (ölçekli değildir). Birinci evrede can yeleği hayat kurtarır: soğuk şoku sırasında başı sudan dışarıda tutar. İleri evrede tehlike kurtarma anındadır: dik kaldırma ve ani ısınma kalbi durdurabilir.

İlk yardım

  • Soğuk ortamdan, rüzgârdan uzaklaştır; mümkünse yatay taşı, ani ve sert hareket ettirme.
  • Solunum ve kalbi hemen kontrol et; gerekiyorsa suni solunum ve kalp masajı. Hipotermide ilk yardıma en az 30 dakika devam edilir — soğuk, beyni korur; "ısınmadan ölü sayılmaz".
  • Islak giysileri kurularla değiştir, battaniyeye sar, başı ve boynu da ört. Yavaş yavaş ısınmasını sağla.
  • Ani ısıtma (sıcak duş, sıcak su şişesini kol-bacağa koyma), ovma ve alkol yok: yüzeydeki soğuk kan birden kalbe döner, kalp ritmi bozulabilir.
  • Şoktaysa başı gövdeden hafifçe aşağıda olacak şekilde yatır.

Soğuk sudan çıkarılan, bilinci bulanık ve titremesi durmuş bir kazazede için doğru olan hangisi?

  1. Kanı dolaşsın diye kol ve bacaklarını kuvvetle ovmak
  2. Hemen sıcak duşa sokmak
  3. Yatay tutup ıslakları çıkarmak, battaniyeye sararak yavaşça ısıtmak
  4. Isınsın diye bir kadeh konyak içirmek
Titremenin durması ve bilinç bulanıklığı ilerlemiş hipotermiyi gösterir. Ani ısıtma ve ovma soğuk kanı kalbe gönderip ritmi bozar; alkol damarları genişletip ısı kaybını artırır. Doğru olan: yatay, nazik, kuru, sarılı ve yavaş ısıtma.

Sıcak çarpması (hipertermi): gölge, serinlik, sıvı

Kursun sayfa başlığında yanlışlıkla "hipotermi" yazar; doğrusu hipertermi, yani vücut ısısının aşırı yükselmesidir. Sıcak havada ve güneş altında uzun süre kalındığında, özellikle yeterince su içilmeden güvertede çalışıldığında görülür.

Vücut ısısı ölçeği: hipotermi, normal, hipertermi Hipotermi (< 35) 35–36,5 Normal ≈ 37 38–40 Sıcak çarpması 283536,5384042 °C Başlangıç: aşırı terleme, baş ağrısı, bulantı, kramp, güçsüzlük Ağırlaşınca: terleme durur; cilt kırmızı, sıcak ve kuru
Şekil: Başta aşırı terleme vardır. Tablo ağırlaşınca terleme kesilir ve cilt kırmızı, sıcak ve kurudur: bu, vücudun serinleme sisteminin çöktüğünü gösterir ve hayati tehlikedir.
  • İlk belirtiler: baş ağrısı, bulantı, aşırı terleme, kas krampları, güçsüzlük.
  • Ağırlaşınca: terleme kesilir; cilt kırmızı, sıcak ve kuru; bilinç bulanıklaşabilir.
  • Ne yaparsın: gölgeye al, fazla giysileri çıkar. Sırtüstü yatır, ayaklarını hafifçe kaldır. Vücudu ıslak bezle silerek (ve yelpazeleyerek) serinlet. Bulantısı yoksa ve bilinci açıksa içecek ver; bilinci açık değilse ağızdan hiçbir şey verme. 112.

Güneş altında uzun süre güvertede çalışan birinin cildi kırmızı, sıcak ve kuru; terlemesi durmuş. Bu tablo neyi gösterir?

  1. Hafif hipotermi
  2. Normal yorgunluk
  3. Birinci derece yanık
  4. Ağırlaşmış sıcak çarpması
Sıcak çarpmasında başta aşırı terleme olur; terlemenin kesilip cildin sıcak ve kuru hâle gelmesi vücudun ısıyı atamadığını gösterir. Hemen gölgeye alınır ve serinletilir.

Tek bakışta özet

  • İlk yardım ilaçsızdır; amaç yaşamı sürdürmek, kötüleşmeyi önlemek. İlaçla müdahale acil tedavidir.
  • İlkeler: Teşhis → Müdahale → Taşıma. İlk bakılacaklar: solunum, nabız, şuur. Öncelik: ABC (hava yolu, solunum, dolaşım).
  • Beyin 3–4 dakika oksijensizlikte kalıcı hasar görür.
  • Bilinçsiz kişi: güvenlik → bilinç → yardım (112 / VHF 16) → hava yolu → solunum (≤ 10 sn) → soluyorsa derlenme pozisyonu, solumuyorsa KPR.
  • KPR (yetişkin): 30 bası : 2 nefes, 100–120/dk, 5–6 cm, göğsün ortası, kollar dik. Boğulma ve çocukta önce 5 kurtarıcı nefes.
  • Suni solunum: yetişkinde ağızdan ağıza (burun kapalı); ağız kullanılamazsa ağızdan buruna; bebekte ağız + burun birlikte.
  • Kanama: doğrudan baskı, yükseltme, şoka karşı yatır-ısıt. 5–7 L kanın 1,5–2 L'si hızla giderse hayati tehlike.
  • Yara: saplanan cismi ve pıhtıyı yerinden oynatma, antiseptik/toz sürme. Kırık-çıkık-burkulma: kıpırdatma, sabitle, üst ve alt eklemle birlikte; çıkığı yerine oturtma; burkulmaya masaj yok, ilk 24 saat soğuk.
  • Yanık: serin suyla ~20 dk, kabarcık patlatma, yapışan giysiyi çekme, bir şey sürme. 2. derece > 5 cm ve her 3. derece → sağlık kuruluşu. %20 yüzey hayati.
  • Zehirlenme: kusturma; gazda önce kendini koru ve temiz hava; ciltte 15–20 dk yıka. UZEM 114, acil 112.
  • Boğulma: su boşaltma yok, önce nefes. 72 saat içinde ikinci boğulma riski → hastane.
  • Hipotermi: evreler 2–3 dk / 3–15 dk / 30 dk+ / ileri; yavaş ısıt, ovma ve alkol yok, ilk yardıma en az 30 dk devam.
  • Sıcak çarpması (hipertermi): gölge, giysi çıkar, ıslak bezle serinlet, ayakları hafif kaldır; bilinci kapalıya ağızdan bir şey verme.

Kendini test et

Önce kartlarla hatırlamayı dene, sonra testi çöz. Sayılar (30:2, 100–120, 5–6 cm, 10 sn, 72 saat, 20 dk) sınavın en sevdiği yerlerdir.

Hafıza kartları

Modül testi